ගෝතමාලාවේ කෙසෙල් යුද්ධය.

ග්වාතමාලාව,  

නිල වශයෙන් ගෝතමාල ජනරජය,  උතුරු මධ්‍යම ඇමරිකාවේ රටකි. 

එය උතුරින් සහ බටහිරින් මෙක්සිකෝවෙන්, ඊසාන දෙසින් (යාබද කලාපයේ) බෙලීස්, නැගෙනහිරින් හොන්ඩුරාස් සහ ගිනිකොන දෙසින් එල් සැල්වදෝරයෙන් මායිම් වී ඇත. එය දකුණින් පැසිෆික් සාගරයෙන් සහ ඊසාන දෙසින් හොන්ඩුරාස් බොක්කෙන් මායිම් වී ඇත.

නූතන ග්වාතමාලාවේ භූමිය මායිම් වූ මායා ශිෂ්ටාචාරයේ හරය වූ අතර එය මෙසෝඇමරිකාව පුරා විහිදී ගියේය. 

වන සියවසේදී, මෙයින් වැඩි කොටසක් ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් යටත් කර ගන්නා ලද අතර නව ස්පාඤ්ඤයේ උපරාජිකත්වයේ කොටසක් ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. ග්වාතමාලාව 1821 දී ස්පාඤ්ඤයෙන් සහ මෙක්සිකෝවෙන් නිදහස ලබා ගත්තේය. 

1823 සිට 1841 දක්වා එය මධ්‍යම ඇමරිකානු ෆෙඩරල් ජනරජයේ කොටසක් විය. 19 වන සියවසේ අග භාගයේදී, ග්වාතමාලාව අස්ථාවරත්වයට සහ සිවිල් ආරවුල් වලට ගොදුරු විය. 

20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට, එය එක්සත් ජනපදයේ සහාය ලබන ඒකාධිපතියන් මාලාවක් විසින් පාලනය කරන ලදී. 

1944 දී, ඒකාධිපති නායක ජෝර්ජ් උබිකෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී හිතවාදී හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් බලයෙන් පහ කරන ලද අතර, එය සමාජ හා ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණවලට තුඩු දුන් දශකයක් පුරා පැවති විප්ලවයක් ආරම්භ කළේය. 1954 දී, එක්සත් ජනපදයේ සහාය ලත් හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් විප්ලවය අවසන් වී ඒකාධිපතිත්වයක් ස්ථාපිත කරන ලදී. 

 1960 සිට 1996 දක්වා, ග්වාතමාලාව එක්සත් ජනපදයේ සහාය ලත් රජය සහ වාමාංශික කැරලිකරුවන් අතර ලේ වැකි සිවිල් යුද්ධයක් විඳදරාගත් අතර, ග්වාතමාලාවේ හමුදාව විසින් සිදු කරන ලද මායා ජනගහනය සමූලඝාතන ද ඇතුළුව.

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සාම ගිවිසුමක් සාකච්ඡා කළ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආර්ථික වර්ධනයක් සහ අනුප්‍රාප්තික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණ ඇති විය.

ග්වාතමාලාවේ ජීව විද්‍යාත්මකව වැදගත් සහ අද්විතීය පරිසර පද්ධති බහුල වීම තුළ ආවේණික විශේෂ රාශියක් ඇතුළත් වන අතර මෙසෝඇමරිකාව ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයක් ලෙස නම් කිරීමට දායක වේ. 

අපනයන භාණ්ඩ වලින් පොහොසත් වුවද, ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ (මිලියන 4.6) ආහාර අනාරක්ෂිතභාවයට මුහුණ දෙයි. අනෙකුත් ප්‍රධාන ගැටළු අතර දරිද්‍රතාවය, අපරාධ, දූෂණය, මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම සහ සිවිල් අස්ථාවරත්වය ඇතුළත් වේ.

ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය මිලියන 17.6 ක් පමණ වන අතර,  ග්වාතමාලාව මධ්‍යම ඇමරිකාවේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ රට වන අතර, උතුරු ඇමරිකාවේ සිව්වන වැඩිම ජනාකීර්ණ රට වන අතර ඇමරිකාවේ 11 වන වැඩිම ජනාකීර්ණ රට වේ. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන ග්වාතමාලා නගරය මධ්‍යම ඇමරිකාවේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය වේ.

- විකීපීඩියා.

ගෝතමාලාවේ කෙසෙල් යුද්ධය.

ඇමරිකාව එක සමාගමක ලාභය වෙනුවෙන් රටක්ම විනාශ කරපු "කෙසෙල් යුද්ධ" ගැන අහලා නෑ නේද?. හිතලා බලන්න, උදේ කෑමට කන ලස්සන, කහ පාට කෙසෙල් ගෙඩියක් නිසා සම්පූර්ණ රටක ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය විනාශ වෙලා, අවුරුදු 36 ක් තිස්සේ ඇදුණු සිවිල් යුද්ධයකින් මිනිස්සු ලක්ෂ දෙකකට වඩා මිය ගියා කියලා කිව්වොත් ඔබ විශ්වාස කරනවද? මේක ඇමරිකානු බුද්ධි අංශය (CIA) මැදිහත් වෙලා, එකම එක ඇමරිකානු සමාගමක ලාභය වෙනුවෙන් සම්පූර්ණ රටක්ම බිලිගත්ත අමානුෂික ව්‍යාපාරික කොල්ලයක්.

ගෝතමාලාව කියන්නේ කාලයක් තිස්සේ ඒකාධිපතියන් යටතේ පාලනය වුණු, දුප්පත් ගොවි ජනතාවක් හිටපු රටක්. හැබැයි 1950 දී මේ රටේ ඉතිහාසය වෙනස් වුණා. ඉතාමත් සාධාරණ මැතිවරණයකින් Jacobo Árbenz (ජාකෝබෝ ආර්බෙන්ස්) කියන නායකයා ජනාධිපති විදිහට පත් වුණා. ඔහුගේ එකම හීනය වුණේ ගෝතමාලාව නවීන ධනවාදී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටක් බවට පත් කරන එක.

මේ හීනය හැබෑ කරන්න ඔහු අපූරු නීතියක් ගෙනාවා. ඒ තමයි Decree 900 (ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ නීතිය). මේ නීතියෙන් කළේ, රටේ තියෙන විශාල ඉඩම් හිමියන් පාවිච්චි කරන්නේ නැතුව පුරන් වෙන්න ඇරලා තියෙන ඉඩම් රජයට පවරාගෙන, ඒවා ඉඩම් නැති දුප්පත් ගොවියන් ලක්ෂ 5 කට බෙදලා දෙන එක. ආර්බෙන්ස් හිතුවේ මේකෙන් රටේ කෘෂිකර්මාන්තය දියුණු වෙලා ආර්ථිකය හැදෙයි කියලයි. හැබැයි ඔහු දැනගෙන හිටියේ නැහැ මේ නීතිය නිසා ඔහු ලෝකයේ ප්‍රබලම සමාගමක් එක්ක හැප්පෙන්න යනවා කියලා.

ගෝතමාලාවේ ලොකුම ඉඩම් හිමියා වුණේ ගෝතමාලානු රජයවත්, මිනිස්සුන්වත් නෙවෙයි. ඒ තමයි ඇමරිකාවට අයිති "The United Fruit Company" (UFC) කියන දැවැන්ත කෙසෙල් වවන සමාගම. මේ සමාගම ගෝතමාලාව ඇතුළේ කොච්චර බලවත්ද කිව්වොත්, මිනිස්සු ඔවුන්ට කිව්වේ "El Pulpo" (බූවල්ලා) කියලා. මොකද රටේ තියෙන එකම දුම්රිය මාර්ගය, එකම වරාය සහ විදුලි පණිවුඩ ජාලය ඔක්කොම අයිති වුණේ මේ ඇමරිකානු සමාගමට.

මේ සමාගමට ගෝතමාලාව ඇතුළේ අක්කර ලක්ෂ ගාණක ඉඩම් තිබුණා. හැබැයි ඔවුන් අවුරුදු ගාණක් තිස්සේ රජයට බදු ගෙවන්න හොර වැඩක් කරලා තිබුණේ. ඒ තමයි තමන්ගේ ඉඩම් වල වටිනාකම ඉතාමත් අඩුවෙන් රජයට පෙන්නපු එක.

ජනාධිපති ආර්බෙන්ස් මේ හොරේ අල්ලගත්තා. ඔහු Decree 900 නීතිය යටතේ UFC සමාගමේ පාවිච්චි කරන්නේ නැති ඉඩම් රජයට පවරාගන්න තීරණය කළා. ඒ ඉඩම් වලට වන්දි ගෙවන්න ආර්බෙන්ස් පාවිච්චි කළේ අර සමාගම බදු ගෙවන්න වංචාවෙන් ඉදිරිපත් කරපු "අඩු වටිනාකමමයි"! තමන්ගේම හොරේ තමන්ටම ආයෙම කැරකුණ හින්දා UFC සමාගමට හොඳටම කේන්ති ගියා.

UFC සමාගම නිකන්ම නිකන් කෙසෙල් විකුණන කඩයක් නෙවෙයි. ඔවුන්ට ඇමරිකානු රජයේ ඉහළම තැන් වල සම්බන්ධකම් තිබුණා. මේ කතාවේ කම්පනයට පත් කරනම හරිය තියෙන්නේ එතන. ඒ කා​ලේ ඇමරිකාවේ විදේශ ප්‍රතිපත්ති තීරණය කරන Dulles සහෝදරයින් දෙන්නා මේ සමාගමට කෙලින්ම සම්බන්ධයි.

John Foster Dulles: ඇමරිකාවේ රාජ්‍ය ලේකම්. ඔහු කලින් UFC සමාගමේ නීතිඥයෙක්.

Allen Dulles: ඇමරිකානු බුද්ධි අංශයේ (CIA) අධ්‍යක්ෂක. ඔහු කලින් UFC සමාගමේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල සාමාජිකයෙක්.

මේ දෙන්නා එකතුවෙලා UFC සමාගමේ කෙසෙල් ඉඩම් බේරගන්න ලොකු ප්ලෑන් එකක් ගැහුවා. ඔවුන් Edward Bernays කියන පුද්ගලයාව කුලියට ගත්තා. බර්නේස් කළේ ඇමරිකානු පත්තර සහ රේඩියෝ පාවිච්චි කරලා "ගෝතමාලාවේ ආර්බෙන්ස් කියන්නේ රුසියානු කොමියුනිස්ට්වාදීන්ගේ රූකඩයක්" කියලා ඇමරිකානු ජනතාවගේ ඔළුවට බොරුවක් කාවද්දපු එක. ඒත් ඇත්තටම ආර්බෙන්ස්ට රුසියාව එක්ක කිසිම සම්බන්ධයක්වත් තිබුණේ නැහැ.

ජනතාවගේ ඔළු හැදුවාට පස්සේ CIA එක තමන්ගේ මෙහෙයුම පටන් ගත්තා. මේකට ඔවුන් දුන්න නම තමයි "Operation PBSUCCESS".

ඔවුන් කෙලින්ම ඇමරිකානු හමුදාව ගෝතමාලාවට යැව්වේ නැහැ. ඒ වෙනුවට ඔවුන් මානසික යුද්ධයක් දියත් කළා. "Voice of Liberation" කියලා හොර රේඩියෝ ස්ටේෂන් එකක් හදලා, "දැවැන්ත කැරලිකාර හමුදාවක් ගෝතමාලාව ආක්‍රමණය කරන්න එනවා" කියලා බොරු ප්‍රවෘත්ති ප්‍රචාරය කළා.

ඒ අස්සේ CIA එකෙන් හොර රහසේම කුලී හේවායන් කණ්ඩායමක් පුහුණු කරලා, Castillo Armas (කස්ටිලෝ ආර්මාස්) කියන හිටපු ගෝතමාලානු හමුදා නිලධාරියාගේ නායකත්වයෙන් ගෝතමාලාවට යැව්වා. මේ බොරු ප්‍රචාර සහ ඇමරිකානු තර්ජන නිසා බයවුණු ගෝතමාලානු හමුදාව ජනාධිපති ආර්බෙන්ස්ට පිටුපෑවා. අන්තිමේදී 1954 දී ආර්බෙන්ස්ට තමන්ගේ ජනාධිපති පුටුව අතහැරලා රටින් පැනලා යන්න සිද්ධ වුණා. කෙසෙල් සමාගම දිනුවා!

ඇමරිකාවේ උදව්වෙන් බලයට ආපු කස්ටිලෝ ආර්මාස් මුලින්ම කරපු දේ තමයි, ආර්බෙන්ස් ගෙනාපු ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ නීතිය (Decree 900) සම්පූර්ණයෙන්ම අවලංගු කරලා, අර දුප්පත් ගොවියන්ට දීපු ඉඩම් ඔක්කොම ආපහු United Fruit Company එකටම ලබා දීපු එක.

ඒ විතරක් නෙවෙයි, ඔහු කම්කරු සමිති තහනම් කළා. අකුරු ලියන්න කියවන්න බැරි අයට ඡන්ද අයිතිය නැති කළා. මේකෙන් වැඩියෙන්ම බැටකෑවේ ගෝතමාලාවේ හිටපු ආදිවාසී මායා ජනතාව.

තමන්ගේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතිය මේ විදිහට ඇමරිකාව මැදිහත් වෙලා බලහත්කාරයෙන් උදුරගත්තාම, ගෝතමාලාවේ තරුණයින්ට වෙන කරන්න දෙයක් ඉතුරු වුණේ නැහැ. ඔවුන් සාධාරණත්වය වෙනුවෙන් ආයුධ අතට ගත්තා. මේක තමයි ගෝතමාලාවේ භයානක ගරිල්ලා කණ්ඩායම් හැදෙන්න සහ අවුරුදු 36 ක් ඇදුණ සිවිල් යුද්ධයකට පාර කැපුවේ.

CIA එකේ මේ කෙසෙල් කුමන්ත්‍රණයේ ප්‍රතිඵලය කොච්චර දරුණුද කිව්වොත්, 1960 ඉඳන් 1996 වෙනකන් ගෝතමාලාව ඇතුළේ දරුණු සිවිල් යුද්ධයක් ඇතිවුණා. මේ යුද්ධයෙන් අහිංසක මිනිස්සු 200,000 ක් මැරුණා. තවත් 45,000 ක් අතුරුදහන් වුනා.

මේකේ දරුණුතම කාලය ආවේ 1980 ගණන් වල Efraín Ríos Montt (එෆ්රාන් රියොස් මොන්ට්) කියන ඒකාධිපතියාගේ පාලන කාලයේදී. ඇමරිකාවේ සම්පූර්ණ සහයෝගය ලබපු ගෝතමාලානු හමුදාව, කැරලිකරුවන්ට උදව් කරනවා කියලා චෝදනා කරලා ආදිවාසී මායා ජනතාව හිටපු ගම්මාන 600 ක් සම්පූර්ණයෙන්ම ගිනි තියලා විනාශ කළා. මේක තනිකරම ජන සංහාරයක්.

1999 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ (UN) මැදිහත්වීමෙන් පත්කරපු සත්‍ය සෙවීමේ කොමිසම පැහැදිලිවම නිගමනය කළා, මේ "ජන සංහාරක ක්‍රියාවන්" පිටිපස්සේ ඇමරිකානු රජයේ සහයෝගය සහ අනුග්‍රහය සම්පූර්ණයෙන්ම තිබුණා කියලා.

United Fruit Company එක ගෝතමාලාවේ කරපු මේ විනාශය නිසා තමයි ලෝක දේශපාලනයට "Banana Republic" (කෙසෙල් සමූහාණ්ඩුව) කියන වචනය ආවේ. ඒ න​ම කියන්නේ එකම එක අපනයන බෝගයක් (කෙසෙල් වගේ) මත යැපෙන, විදේශීය සමාගම් වලට ඕන විදිහට නටන දූෂිත සහ අස්ථාවර රටවල් වලට.

ගෝතමාලාවේ මේ සිදුවීම CIA එකට හොඳ අත්දැකීමක් වුණා. ඔවුන් මේ "Template" එක​ම පාවිච්චි කරලා පස්සේ කාලෙක චිලී (Chile), නිකරගුවාව (Nicaragua) වගේ ලතින් ඇමරිකානු රටවල් වලත් තමන්ට අකමැති ආණ්ඩු පෙරළලා දැම්මා.

අදටත් ගෝතමාලාව කියන්නේ ලෝකයේ දුප්පත්ම සහ දූෂිතම රටවල් වලින් එකක්. අද ඇමරිකාවට පැනලා යන සංක්‍රමණිකයින්ගෙන් ගොඩක් අය ගෝතමාලානු ජාතිකයින්. ඔවුන් එහෙම යන්නේ එදා ඇමරිකාවම විනාශ කරපු ඒ රටේ අදටත් ජීවත් වෙන්න බැරි නිසයි. 1999 දී ඇමරිකානු ජනාධිපති බිල් ක්ලින්ටන් ගෝතමාලාවට ගිහින් නිල වශයෙන් සමාව ගත්තා. ඔහු පිළිගත්තා "ගෝතමාලානු හමුදාවට ඇමරිකාව සහයෝගය දුන් එක සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදියි" කියලා. හැබැයි ඒ වෙද්දීත් ලක්ෂ දෙකකට ජීවිත අහිමි වෙලා ඉවරයි.

අවසාන වශයෙන් ගත්තොත්, මේ සම්පූර්ණ ඛේදවාචකයම සිද්ධ වුණේ එකම එක ඇමරිකානු කෙසෙල් සමාගමකට තමන්ගේ ලාභය වැඩිකරගන්න සහ තමන්ගේ ඉඩම් වලට බදු නොගෙවා (Land taxes) ඉන්න ඕන වුණු නිසයි. මිනිස්සු 200,000 ක් මියගියේ ඒ වෙනුවෙනුයි.

ලෝකයේ සුපිරි බලවතෙක්ගේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය, ධනවත් බහුජාතික සමාගම් විසින් පාලනය කළාම වෙන්න පුළුවන් දරුණුම විනාශය තමයි ගෝතමාලාව. මේක ඉතිහාසයට වගේම අනාගතයටත් ලොකු අනතුරු ඇඟවීමක්.

ඊළඟ වතාවේ උදේ කෑමට ලස්සන, කහ පාට කෙසෙල් ගෙඩියක් අතට ගනිද්දී, පොඩ්ඩක් මතක් කරගන්න... 1954 දී ඒ කෙසෙල් ගෙඩි පිටිපස්සේ හැංගිලා, අහිංසක රටක "වසන්තය" සදහටම කුඩුපට්ටම් කරලා දාපු ඉතිහාසය ගැන..

Sulochana Dissanayake

A day in the life 

ජීවිතයෙන් දවසක් .