බණ්ඩාර ලා

නිමේෂ තිවංකර සෙනෙවිපාල විසින් රචිත පර්යේෂන වාර්තා ඇසුරින්..

උඩරට පළාත්වල බණ්ඩාර ලා බෙහෙවින් සුලබ ය. බණ්ඩාර යන්න නොයෙක් වගවාසගම් සමඟින් යෙදෙන අතර, එම නාමයේ ආරම්භයක් හෝ විකාශනයක් ගැන ස්ථිර මතයක් තවමත් ගොඩනැගී නැත. කෙසේ වෙතත්, බණ්ඩාර යන නමින් ම යමෙක් උඩරට වැසියෙකු යැයි ගම්‍ය වේ. 

මේ බණ්ඩාරලා ගැන විද්වතුන් අදහස් පළ කර ඇතත් ඒවා එතරම් තාර්කික ප්‍රවේශයන් ලෙස සැලකිය නොහැක. උදාහරණයක් ලෙස ආචාර්ය පරණවිතානගේ මතය වනුයේ පැරණි අභිලේඛනයන් හි එන, 'බඩගරික' යන්නෙන් 'බණ්ඩාර' යන්න සම්භවය වී ඇති බවත්, ඇතැම් විට මැලේසියානු 'භණ්ඩාර්' යන නාමයෙන් තත්සම වන්නට ඇති බවත් ය. මේ මතයට දෙස් දෙමින්, මහනුවර යුගයේ 'බණ්ඩාරගම්' යනුවෙන් මහා භාණ්ඩාගාරයට ආදායම්/සම්පත් රැස් කළ ගම්බිම් පැවති බවත් දක්වනු ලැබේ. එම ගම්මාන 'ගබඩාගම්' යනුවෙන් ද ව්‍යවහාර වේ.
'බණ්ඩාර' යන්න ද්‍රවිඩ 'පණ්ඩාරම්' යන්නෙන් සකස් වූවා වන්නට ද පිළිවන. හින්දු පණ්ඩාරම්ලාගේ කාර්යය වූයේ කෝවිල්වලට මල් අඩුක්කු කිරීම ය. අරාබියාවේ ද 'පන්දාර්' යනුවෙන් රාජවංශයක් පැවතුණි.

මේ හැරුණු විට 'බණ්ඩාර' යන්න ගොවිකුල ඇත්තන් අතර බෙහෙවින් සුලබ බව පෙනෙන්නට තිබේ. ඇත්ත වශයෙන් ම, 'බණ්ඩාර ඇත්තන්' යනුවෙන් ආමන්ත්‍රණය කරන ලද්දේ ගොවිගමයන් ය. බණ්ඩාරලා වනාහි කෙත්වතු හිමිව සිටි නිදහස් ගොවීන් ය. මේ නයින් බලන කල, 'රදල' යනුවෙන් පිම්බී ගියත්, 'බණ්ඩාර' නමක් යෙදේ නම් තෙමේ නිසැකයෙන් ම 'ගොවිගම' වන බව පෙනේ.

උඩරට පළාත්වල, විශේෂයෙන් ම පැරණි ලේඛණ පිරික්සන විට 'බණ්ඩාරවලිය' යනුවෙන් පාරිභාෂික වදනක් හමුවේ.
'වලිය' යනු 'ව<ලිය' නොව, 'ව>ලිය' විය යුතු ය. ඉන් ගම්‍ය වන අර්ථය නම්, 'සමූහය' යන්න ය. නැත්නම් 'සෙට් එක' යන්න ය. සරළව ම කිවහොත් 'බණ්ඩාරලා සෙට් එක' ය.
උඩරට බණ්ඩාරවලිය වනාහි එක ම අවුල් ජාලාවකි. ඒ පිළිබඳව හදාරන විට අගමුල් සොයාගැනීමට නොලැබේ. විටෙක, බණ්ඩාර හත්කට්ටුව ලෙස ද, බණ්ඩාර දොළොස් කට්ටුව ලෙස ද, බණ්ඩාර හැටහත් කට්ටුව ලෙසද, බණ්ඩාරවලිය ලෙස ද මේ ගැන කියවේ.
මේ වර්ගීකරණ අතරින් 'කට්ටු' යනුවෙන් හැඳින්වෙන තුන ම කංකාරි මඩුවේ ත්, යාතිකාවලත් ඇසේ. අනෙක වන, බණ්ඩාරවලිය පැරණි කඩයිම්වලත්, විත්තිපොත්වලත්, ලේකම්මිටිවලත් යෙදේ. සිඳුරුවානාබද උඩුනුවර බණ්ඩාරවලිය, මාතලේ මහදිසාවේ බණ්ඩාරවලිය යනාදි වශයෙන් ප්‍රාදේශීය බණ්ඩාරවලි රැසක් මට හමු වී තිබේ. යට කී 'කට්ටු' සහ 'වලි' ගැන කරන ලද විමැසුමේ දී පෙනී යන්නේ, 'කට්ටු' යනුවෙන් ව්‍යවහාර වන්නේ 'මල පසු දෙව් බවට පැමිණැවූ' පුද්ගල පිරිසක් වන බවත්, 'වලි' යනු ජීවමාන පෙළපත් වන බවත් ය. නුවර යුගයේ දී, උඩුනුවර හා යටිනුවර දෙපලාතට එවැනි බණ්ඩාර පවුල් දහඅටක් ප්‍රබල ව සිටියෝ ය. ඔවුන් පහත සඳහන් බණ්ඩාරලාගෙන් ආරම්භ වූවන් යැයි කියනු ලැබේ.
1. උරුලෑවත්තේ විජයසුන්දර බිසෝබණ්ඩාර
2. ගංගොඩ යාපා බණ්ඩාර
3. රඹුංගොඩ කුමාර බණ්ඩාර
4. දන්තුරේ තුනයාර බණ්ඩාර
5. පීලිගම කඳුරේ බණ්ඩාර
6. සිද්දවුලේ සෙනෙරත් බණ්ඩාර
7. උනම්බුවේ යාපා බණ්ඩාර
8. අලපලාවෙල අබේසිං බණ්ඩාර
9. අළුදෙණියේ මායිං බණ්ඩාර
10. යාලේගොඩ මහ බණ්ඩාර
11. පිලීගල්ල කුමාර බණ්ඩාර
12. සිඳගල නීලවතී බණ්ඩාර
13. පායිංගමුව ඉරුගල් බණ්ඩාර
14. කිරිබත්කුඹුර පණික්කි බණ්ඩාර
15. වෙලම්බොඩ විජයරාජ බණ්ඩාර
16. ඕකේවෙල සූරියදාස් බණ්ඩාර බ්‍රාහ්මණ රාළ
17. ඇරැව්වාවල කුමාර පනික්කි බණ්ඩාර
18. මාත්ගමුවේ සෙණෙකඳ බිසෝ බණ්ඩාර
මේ ලේඛනයට අමතරව තවත් බණ්ඩාරවලි ප්‍රාදේශීය වශයෙන් තිබෙන්නට පිළිවන. එවැනි කිහිපයක් මා සතුව ද පවතියි.

කෙසේ වෙතත්, බණ්ඩාරලා ගැන බොහෝ විස්තර වේ.
බණ්ඩාරලාගේ කාන්තාවෝ, බිසෝබණ්ඩාර ලා ය. එවැනි බිසෝබණ්ඩාරලා බොහෝ ය.
1. යටිගල්ඔලුවේ බිසෝබණ්ඩාර
2. කුඹල්ඔලුවේ බිසෝබණ්ඩාර
3. සෙණකඳ බිසෝබණ්ඩාර
4. නීලවතී බිසෝබණ්ඩාර
5. උඩුකිඳ බිසෝබණ්ඩාර
6. දුනුමාලේ බිසෝබණ්ඩාර
යනු ඉන් කිහිපයකි.

දරුවන්, 'කුමාරබණ්ඩාර' වේ. පිරිමින් විශේෂයෙහි, මහබණ්ඩාර, කුඩාබණ්ඩාර, ළමා බණ්ඩාර, ටිකිරිබණ්ඩාර වශයෙන් විශේෂණ් යෙදේ.
කෙසේ වෙතත්, බණ්ඩාර යන්න වැද්දන් කෙරෙහි ද යෙදි තිබේ. 'බණ්ඩාර වැද්දන්' ලෙස කංකාරියේ දී පිදෙන දෙවි කට්ටුවක් ද සිටී.

මාගේ විශ්වාසය නම්, බණ්ඩාර යන්න ගොවිගමයන් සඳහා හෙදුණු හුදු ගෞරව නාමයක් පමණක් වන බව ය. උඩරට ඇතැම් ප්‍රදේශවල, කිසියම් ගමකට අලුතින් පැමිණ බින්න බහින පිරිමියෙකු හැඳින්වීමට නිරායාසයෙන් ම බණ්ඩාර නම යෙදෙයි. දන්තුරෙන් ආ තැනැත්තා, දන්තුරේ බණ්ඩා(ර) ය. දුම්බරින් ආ තැනැත්තා දුම්බර බණ්ඩා(ර) ය. එය වර්තමාන ව්‍යවහාරයේ 'මහත්තයා' යනුවෙන් යෙදෙන ආමන්ත්‍රණයට සමාන යැයි මගේ විශ්වාසය වේ. 'බිසෝබණ්ඩාර' යනු ද එවැනි ම ය. ගොවිකුල කාන්තාවන් විෂයෙහි එය යෙදෙන්නට ඇතැයි සිතිය හැක.

සැබෑ හන්දුරු හෙවත් ව්‍යවහාරිත රදල උප කුලයේ කිසිවෙකුට 'බණ්ඩාර' යෙදී නැත. යම් රදල යැයි කියනු ලබන පෙළපතකට 'බණ්ඩාර' යන්න එකතු වී ඇත්නම් ඉන් ස්ඵුට වන්නේ ඔවුන්, ගොවිගම කුලයට අයත් බවත්, පසුව රාජප්‍රසාද ලබා හිමි වූ තනතුරුධාරින් වන බවත් ය.

උඩරට සැබෑ රදළ පේරුවේ පෙළපත්වලට 'බණ්ඩාර' යන්න එක් වී නැත. ඇතැම් විට පසුකාලීනව එකතු කරගෙන තිබිය හැකි වුවත් 1815ට පෙර සන්නස් ආදියෙහි එසේ යෙදී ඇති තැන් සෙවීම දුෂ්කර ය.
එවැනි පෙළපත්වලට උදාහරණ කිහිපයක් මෙසේ ය.
1. ඇහැලේපොල විජයසුන්දර වික්‍රමසිංහ චන්ද්‍රසේකර
2. කපුවත්ත විජයසුන්දර රාජකරුණා නවරත්න බණ්ඩාරනායක
3. කැප්පෙටිපොල රාජකරුණා චන්ද්‍රසේකර වාහල තෙන්නකෝන්
4. අමුණුගම දුම්බර රාජකරුණා සෙනෙවිරත්න අභයකෝන්
5. ඇරැව්වාවල සේනානායක භුවනෙකබාහු නාරායන රාජගුරු වාහල පණ්ඩිත
6. මාම්පිටියේ අමෘතහස්ත නවරත්න වික්‍රමසිංහ සේනානායක පණ්ඩිත වාහල
7. මුල්ලේගම හේරත් දවුන්ඩසේකර වික්‍රමසිංහ ඒකනායක අභයකෝන් පණ්ඩිත රාජපක්ෂ
8. රත්වත්තේ විජයවර්ධන සෙනෙවිරත්න පණ්ඩිත අභයකෝන් බන්ඩාරනායක
9. දුනුවිල රාජකරුණාධර ඒකනායක ඒකනායක ධර්මකීර්ති පණ්ඩිත වාහල
10. කොබ්බෑකඩුව රාජකරුණා රාජපක්ෂ නවරත්න වික්‍රමසිංහ සෙනෙවිරත්න දිසානායක
මේ අනුව බණ්ඩාර යන්න සැබෑ රදල පවුල් විෂයෙහි නොයෙදෙන බව වටහාගැනීම දුෂ්කර නොවේ.

නැවත බණ්ඩාර 'කට්ටු' දෙසට හැරෙමු.
උඩරට ප්‍රදේශවල මලවුන් දේවත්වයට පත්කිරීම සුලභව සිදු වී ඇත. හැටහත් කට්ටුව, දොලොස්කට්ටුව, හත්කට්ටුව ලෙස කාණ්ඩ කොට, පුදලබන්නේ ද එසේ මරණයෙන් පසු දෙවි බවට පත් වූ උඩරට වැසියෝ ය.
ටිකිරි බණ්ඩාර, හෙණකඳ බිසෝබණ්ඩාර, කුඹල්ඔලුවේ බිසෝබණ්ඩාර, යටිගල්ඔලුවේ බිසෝබණ්ඩාර, වන්නි බණ්ඩාර, ගඟේ බණ්ඩාර, නමනැති බණ්ඩාර, අලුත් බණ්ඩාර, කිවුලේගෙදර බණ්ඩාර, දුනුමාලේ බිසෝබණ්ඩාර ඇතුළුව එසේ මරණයෙන් පසු දෙවි බවට පත් බණ්ඩාරලා සිය ගණනක් සොයාගත හැකිය.
එමෙන් ම, අලුත්නුවර දේවතා බණ්ඩාර, ඉරරැස් බණ්ඩාර, සඳරැස් බණ්ඩාර, සූනියම් බණ්ඩාර, කලු බණ්ඩාර ආදි, ඉතිහාසයක් අපැහැදිලි පැරණි දෙවිවරු රැසකට ම ද 'බණ්ඩාර' ලෙස යොදා තිබේ.
මේ බණ්ඩාර දෙවිවරු සිය බලය පතුරුවා හරින්නේ කිසියම් සීමිත ප්‍රදේශයක් තුළ ය. ගඟේ බණ්ඩාර කොත්මලේ ද, ඉරුගල් බණ්ඩාර හන්තාන ද, වත්හිමි බණ්ඩාර කුරුණෑගල ද ආදි වශයෙන් බලය පතුරුවයි. සෑම බණ්ඩාර දෙවි කෙනෙකුට ම එවැනි බලප්‍රදේශයක් පැවති යි.

'බණ්ඩාර' යන්න උසස් කුලවතුන් සඳහා උඩරට ප්‍රදේශවල දී පොදුවේ යෙදුණු ගෞරවාන්විත ආමන්ත්‍රණයක් බව මා කියන්නේ මේ පදනමෙහි පිහිටා ය. ඒ ගැන දෙස්දෙන ලේඛණ රැසක් පවතියි.
කුල සම්ප්‍රදායන් කෙසේ වෙතත්, උඩරට පළාත්වල මානවවිද්‍යා පර්යේෂණයන්ට මෙවැනි අපූරු තැන් ගෝචර වී නොතිබීම සැබැවින් ම කණගාටුදායක කරුණකි.

(මෙතුමා විසින් ප්‍රකාශනයට පත් කරන ලද 'කන්ද උඩරට පැරණි පුස්කොළ ලියවිලි, කුරුණෑගල විස්තරය කියවන්න.)
ස්තුතිය 'Old images of Ceylon's 

A day in the life

Read More

පෙලපත් .

ලංකාවේ ගොඩ දෙනෙක් පාවිච්චි කරන ජනප්‍රිය වාසගම් ...
පෙරේරා
මෙය ලංකාවේ වඩාත්ම භාවිත පෘතුගීසි පෙළපත් නාමවලින් එකකි. පෘතුගීසි යෙදුම:- Pereira (පෙරෙයිරා). අර්ථය:- ​‘පෙයාර්ස් ගස’
සිල්වා
සිල්වා’ යනු පෘතුගීසි නොව ලතින් වචනයකි (ලතින් බස සියලු යුරෝපා භාෂාවල මාතාව බව අපි දනිමු). ලතින් යෙදුම: Silva (සිල්වා). අර්ථය: ලන්ද, ලඳු කැලෑව, Silva යන්න විටෙක De Silva ලෙසද භාවිත වේ ‘De’ යන්න ඉංග්‍රීසි බසින් ගත්කල ‘Of’ යන අරුත දෙයි. ඒ අනුව ‘De Silva’ යනු ලන්දේ/ ‘ලඳු කැලෑවේ’ යනුවෙයි.
ද_මෙල්
පෘතුගීසි යෙදුම – De Mello (දෙ මෙල්ලෝ). අර්ථය – ‘මී පැණි’. ඒ අනුව De Mello හෙවත් De Mel යනු ‘මීපැණිහි’/‘මීපැණියේ’ යනුයි.
කෲස්
පෘතුගීසි යෙදුම: Cruz (කෲස්). අර්ථය – ‘කුරුසිය’. 100% ක්ම පාහේ ක්‍රිස්තියානින් වන පෘතුගාලයේ මෙබඳු ආගමික සංකල්පයක් පෙළපත් නාමයක් සේ යොද‌ා ගැනීම පුදුමයට කරුණක් නොවේ.
පීරිස්
පෘතුගීසි යෙදුම – Pires (පීරෙස්) – අර්ථය – පීරිසිය. මේ අනුව ‘පීරිසිය’ යනු වචනය මෙන්ම ‘කෝප්පය’ යන වචනයද පෘතුගීසි ආභාසයෙන් සිංහලයට නැඟිණැයි කල්පනා කළ හැකිය. පෘතුගීසි බසින් කෝප්පය Copo (කෝපෝ) යනුය.
පාරිස්
පෘතුගීසි යෙදුම: Paris (පරීස්). අප කළ විමර්ශනයට අනුව පෘතුගීසි බසින් පරීස් යනු ප්‍රංශයේ අගනුවර වන පැරීසියයි. පැරීසියේ කලක් තිස්සේ සාම්ප්‍රද‌ායිකව පෘතුගීසි සම්භවයක් සහිත ජන කොටසක් ජීවත් වෙති. මේ ජනතාව පෘතුගීසින් විසින් හඳුන්වනු ලැබුවේ ‘පරීස්’ යනුවෙනි. මේ සිංහල භාවිතයේදී මේ වාසගම ලැබූ අය ‘පාරිස්’ ලෙස හඳුන්වනු ලබති.
ඩයස්
පෘතුගීසි යෙදුම – Dias (දියාස්) – අර්ථය : දිනයන්. පෘතුගීසි බසින් Dia (දියා) යනු ‘දිනය’ යි dias (දියාස්) යනු එහි බහුවචනමය ස්වරූපයයි. මාගේ පෙර කී මිතුරා පෙන්වා දුන් ආකාරයට ‘දිනය උදා කරන’ (දිනකර) යන අර්ථයෙන් මෙම Dias යන්න ‘සූර්යයා’ ලෙසද අර්ථකථනය කළ හැකිය.
මෙන්ඩිස්
පෘතුගීසි යෙදුම – Mandaz (මන්දෙස්) Menendez (මෙනෙන්දෙස්). අර්ථය – ‘මෙනෙන්දෝ ගේ පුත්‍රයා’. මෙනෙන්දෝ යනු යුරෝපයට බලපෑ කතෝලික ශුද්ධවන්තයෙකු සේම රාජ කුමාරයෙකි. ඉංග්‍රීසි බසින් St.Hermangild (සා.හර්මන්පිල්ඩ්) ලෙස හඳුන්වන්නේත් මෙතුමාය. ක්‍රි.ව 6 වැනි සියවසේ ජීවත් වූ ස්පාඤ්ඤ රජකුමරෙකු වූ මෙතුමා කතෝලික විශ්වාසය උදෙසා දිවි පිදූ ප්‍රාණ පරිත්‍යාගියෙකි. මේ පෙළපත් නාමයේ අර්ථය එම ‘මෙනෙන්දෝගේ පුත්‍රයා’ යනුය.
ප්‍රනාන්දු / ප්‍රනාන්දු
යුරෝපයේ රටවල් රැසක පෙළපත් නාම හෝ පුද්ගල නාමයක් ද ලෙස ප්‍රනාන්දු යන්න ප්‍රකටය. පෘතුගීසි යෙදුම – Fernando (ෆර්නාන්දෝ). ජර්මානු රජ පෙළපතක් වන ෆර්ඩිනන්ඩ් (Ferdinand) යන්නෙහි පෘතුගීසි නාමය ලෙස ‘Fernando’ හැඳින්විය හැකිය. මෙම නාමයම Ferdinand ලෙස ජර්මන්, චෙක්, ලන්දේසි, ඉංග්‍රීසි, ප්‍රංශ මෙන්ම පෝලන්ත යන භාෂාවලින්ද Hernando (හෙර්නන්දෝ) ලෙස ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන්ද නන්දෝර් ලෙස හංගේරියානු භාෂාවෙන්ද භාවිතවේ. ප්‍රනාන්දු යනු එහිම ලාංකේය ප්‍රකාශනයයි.
තවද තම ප්‍රනාන්දු යන පෙළපත් නාමය ‘ප්‍රනන්ද’ හෝ ‘පුරනන්ද’ යනුවෙන් වඩාත් දේශීයත්වයට නඟාගත් ස්වල්ප දෙනෙකු සේම තම නාමයේ මුල් පෙළපත් නාමය නමේ අගට ගෙන ප්‍රනාන්දු යන්න භාවිත නොකරන වර්ණකුලසූරිය, කුරුකුලසූරිය, මිහිඳුකුල සූරිය, වර්ණකුල, මිහිඳුකුල, කොඩිප්පිලි හෝ වීරක්කොඩි හෝ වැනි නම් දරන ප්‍රනාන්දුවරු ද සිටිති
නෝනිස්
ස්පාඤ්ඤ නාමය : ‘නූනෝ’/ පෘතුගීසි නාමය ‘නූනෙස්’. අර්ථය : ‘නුනෝගේ පුත්‍රයා’ මීට අමතරව මෙය පෘතුගීසි අරුතින් ‘නවවෙනි’ හෝ ‘සීයා’ යනුද වෙයි නූනෝ යනු 14 වැනි සියවසේ සිදු වූ කස්තීලියානු ආක්‍රමණයට එරෙහිව සටන් වැදී පෘතුගාලය බේරාගත් වීරෝදාර රණවිරුවෙකි ‘නූනෙස්’ ඔහුගේ පුත්‍රයා ලෙස අර්ථකථනය කෙරෙන අතර සිංහලයේදී එය ‘නෝනිස්’ නම් වෙයි
.
ගෝමස් / ගෝමිස්
මෙම පෙළපත් නාම දෙකම එකම ස්පාඤ්ඤ මූලාශ්‍රයකින් සම්භව වී යැයි සැලකිය හැකිය. ස්පාඤ්ඤ යෙදුම: විසිගොතික් සංකල්පයක් වූ ‘ගෝමා’ මෙහි මූල්‍ය ජර්මානු ‘ගුමා’ (Guma) යන්න අර්ථය:- ‘මිනිසා’. ඒ අනුව ‘​ගෝමෙස්’ යනු ‘මිනිස් පුත්‍රයා’ (මනුෂ්‍ය පුත්‍රයා) ලෙස ගත හැකිය.
ෆොන්සේකා
ලතින් මූලය : Fon+Sicca. අර්ථය : ​Fon (උල්පත) Sicca (වියළි බිම) වියළි බිමෙහි උල්පත තවද මෙය කාන්තාරයක ක්ෂේම භූමියකට ඉඟි කරයි.
කොස්තා
පෘතුගීසි යෙදුම: Costa (කොස්තා). පෘතුගීසි අර්ථය : ගං ඉවුර, බෑවුම, මුහුදු වෙරළ. ලතින් අර්ථය: පැත්ත, අයින, කෙළවර, අද්දර
වාස්
හංගේරියානු මූලය : Vass. අර්ථය – යකඩ. මෙමගින් කම්මල් රැකියාවේ නියුක්ත වූවන්, යපස් පතල්කරුවන් හෝ යකඩ භාණ්ඩ වෙළඳාමේ යෙදෙන්නන් අදහස් කෙරේ. එසේම මෙම පෙළපත් නාමය මගින් අති විශිෂ්ට චරිතයක්. ප්‍රබල විඳ දරා ගැනීමේ හැකියාවක්ද ප්‍රකාශ කෙරේ.
අල්විස්
ජර්මානු මූලය : Alfher (පුද්ගල නාමයකි). පෘතුගීසි නාමය: Alves ( අල්වෙස්). අර්ථය – අල්ෆර්ගේ පුත්‍රයා (Alves) ලංකාවේදී මෙය Alwis (අල්විස්) බවට පත් වී ඇත.
රුද්‍රිගු / රුද්‍රිගු
ස්පාඤ්ඤ මූලය – රොද්‍රිගෝ දියාස් දෙ වීවාර් (පුද්ගල නාමයකි) එකො​ළොස් වෙනි සියවසේ විශිෂ්ට හා කැපී පෙනුණු ස්පාඤ්ඤ සේනාධිපතියෙකු වූ මොහුගේ නාමයට ගෞරව පිණිස රොද්‍රිගු යන මොහුගේ නාමය පෙළපත් නාමයක් සේ පසුකාලීනව භාවිතයට ගැනුණු බව පෙනී යයි.
පුරාණ ජර්මානු බසෙහි Hroderic ලෙස හඳුන්වනු ලැබූ මේ නාමය ස්පාඤ්ඤ, පෘතුගීසි හා ඉතාලි භාෂාවලින් Roderico (රොදෙරිතෝ) ලෙසද කතෝලාන බසෙහි Roderic (රොඩෙරික්) ලෙසද ඉංග්‍රීසියෙහි Rod හා Roddy ලෙසද ප්‍රංශ බසෙහි රොද්‍රිගු (Rodrigue) ලෙසද පෘතුගීසි හා ස්පාඤ්ඤ භාෂාවලින් තවත් විටෙක Ruy,Rui හෝ Ruiz ලෙසද මේ නම භාවිත කෙරේ. සාමාන්‍ය සිංහල භාවිතයේදී රුද්‍රිගු නම් වන මේ පෙළපත් නාමය ඉංග්‍රීසිකරණ ලක්ව Rodrigo (රොඩ්රිගෝ) ලෙස වර්තමාන ‘පොෂ්’ ඉංග්‍රීසියෙහි (Posh English) භාවිත වේ.
සුවාරිස්
ජර්මානු මූලය :- Suero (සුඑ්රෝ). Su+heri ලෙස මේ වචනය කොටස් දෙකකට බෙදා දැක්විය හැකි නමුත් පෘතුගීසි විශේෂඥයන් පවා තවමත් ‘su’ යන්නෙහි අර්ථය කුමක්දැයි නිශ්චිත කරගෙන නැත. එහෙත් ‘heri’ හෙවත් ‘hari’ යනු ‘හමුදාව’ යි.
සොයිසා
පෘතුගීසි මූල්‍ය : Souza (සූසා). මුල් කාලයේ මේ නාමය යොදා ගැනුණේ පෘතුගාලයේ සූසා ගංගා නිම්නයේ පදිංචි වැසියන් හඳුන්වනු පිණිසය. මේ ගංගාවට Souza යන නම ලැබීමට ලතින් වචන දෙකක බලපෑමක් ඇතැයි සැලකේ. එනම් Salsus (ලවණමය) හෝ Saxa (ගල් සහිත) යන වචන දෙකම හෝ ඉන් එකක් හෝ ඊට බලපාන්නට ඇතැයි පිළිගැනේ. සොයිසා යැයි කී විට ලංකාවේ කාටත් සිහිවන නගරය මොරටුවයි.
අල්මේදා
අරාබි මූලය – ‘අල් මයිද‌ා’ (Al Maida). අර්ථය – කලක් ඉස්ලාමීය ආක්‍රමණයට යට වී සිටි ස්පාඤ්ඤයේ එක් නගරයක් අරාබින් විසින් හඳුන්වනු ලැබූයේ ‘අල් මයිදා’ යනුවෙනි. එහි අර්ථය ‘සානුව’ යනුය. ‘අල්මේයිදා’ ලෙස ස්පාඤ්ඤකරණයට ලක් වූ මේ පෙළපත් නාමයෙන් එම නගරයේ වැසියන් හඳුන්වනු ලැබීය. මෙම පෙළපත් නාමය ලංකාවේදී භාවිත වන්නේ ‘අල්මේදා’ වශයෙනි. ලංකාවට ගොඩබට ප්‍රථම පෘතුගීසි කප්පිත්තා වූයේ ලොරෙන්සෝද අල්මේදාය.
කබ්රාල්
ලතින් මූලය: Capralis (කප්‍රාලිස්). අර්ථය: එළුවන් ලගින තැන – මේ පෙළපත් නාමය එළුවන් බලාගන්නා පුද්ගලයෙකු හැඳින්වීමට යොදා ගත්තා විය හැකිය. ලංකාවේදී මෙය ‘කබ්රාල්’ ලෙස භාවිතවේ.
කොරයා Cora (කෝරා)
ලතින් මූලය – Cora (​කොරෙයා) අර්ථය – හදවත. ලතින් බසින් කොරියානු රාජ්‍යය හැඳින්වීමට යෙදෙන මේ යෙදුම හැරෙන්නට මෙම පෙළපත් නාමය සාධාරණීකරණය සඳහා සොයාගැනීමට අපට සොයාගත හැකි එකම සාධාරණ වචනය වන්නේ ‘හදවත’ යන අරුත දෙන ‘Cora’ (කෝරා) යන්නය. මේ අනුව ‘හෘදයාංගම’ වැනි අරුතකින් Cora (කෝරා) යන්න කොරයා’ ලෙස සකසාගත්තේදැයි කල්පනා කළ හැක.
පැස්කුවල්
පෘතුගීසි මූලය: Pascoa. අර්ථය – පාස්කුව (පාස්කු මංගල්‍යය). මෙම නාමය ‘පාස්කු මංගල්‍යය හා සබැඳි අරුතක් ගෙන එයි. ක්‍රිස්තියානින්ගේ ඉහළම තලයේ මංගල්‍යය නත්තල නොව පාස්කුවයි. ජේසුස් ක්‍රිස්තුන් වහන්සේගේ දුක් විඳීම, මරණය හා උත්ථානය සමරන පාස්කු මංගල්‍යය නත්තලට වඩා වැදගත් මංගල්‍යය වෙයි. පැස්කුවල් යන පෙළපත් නාමය Pascoa (පාස්කොආ) යන පෘතුගීසි යෙදුම හා බැඳෙන බව මෙසේ තහවුරු වේ.
පෘතුගීසි ආභාසයෙන් මෙරටට ලැබුණු පෙළපත් නාම පිළිබඳ මා කළ විමර්ශනය ඵලදායක වී යැයි කල්පනා කරමි. එසේම තම පෙළපත් නාමය පිළිබඳ සැබෑ තතු දැන ගැනීම බොහෝ දෙනෙකුගේ සතුටට හේතුවිය හැකියැයි හඟීමි. එහෙත් මේ පෙළපත් නාම පිළිබඳ තවත් වෙනස් අර්ථකථන ද තිබීමට ඉඩ ඇත. තවත් එබඳු අධ්‍යයනයන් වේ නම් ඒවාත් මේ මොහොතේ කරළියට පැමිණේවායි පතමි.
ලාංකිකයන් වර්තමානයේ භාවිතා කරන වාසගම් නිර්මාණය වීම සඳහා දේශීය මෙන්ම විදේශීය බලපෑම් ද මූලික වී තිබේ. මේ ලාංකිකයන්ගේ දේශීයත්වය මූලික වී සකස් වූ වාසගම් කිහිපයක නිර්මාණය හා ඒවායේ අර්ථය පිළිබඳ කතාවයි.

සිංහලයන්ගේ වාසගම්වල බොහෝ විට මුදියන්සේ යන නාමය දැකගත හැකි අතර එය රජවාසල විසින් රාජ්‍ය සේවය සඳහා ලබා දුන් ගරු නාමයක් ලෙසයි සැළකෙන්නේ. එය ගරු නාමය ලබන්නාගේ නාමය සමඟ සම්බන්ධ වී ජයසේකර මුදියන්සේලාගේ වීරසේකර මුදියන්සේලාගේ ආදී වශයෙන් පෙළපත් නාමයන් සකස් වී ඇත.
විදානආරච්චිලාගේ යන වාසගම ද ඒ ආකාරයෙන් ම පුද්ගල නාමයන් සමඟ රජවාසල විසින් ලබා දුන් තනතුරු නාමයන් සම්බන්ධ වෙමින් නිර්මාණය වී ඇත.
අතපත්තු යන වාසගම නිර්මාණය වී ඇත්තේ පෘතුගීසීන්ට එරෙහිව සටන් මෙහෙය වූ වීදිය බණ්ඩාර විසින් නිර්මාණය කළ විශේෂ හමුදාවක් හේතුවෙනි. එම හමුදාව අතපත්තු හමුදාව ලෙස හැඳින්වූ අතර ඊට විශේෂ හැකියාවන් සහිත පුද්ගලයන් පමණක් සම්බන්ධ කරගත් බව කියැවේ. ඒ අනුව ඔවුන්ගෙන් පැවත එන්නන් අතපත්තු යන වාසගම ලැබ සිටී.
මේ අතර ඇතැම් ඉහළ කුල වල පිරිස් රජු විසින් ලබාදුන් ගරු නාමයට සිය ගම සම්බන්ධ කරගැනීම හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ වාසගම් නිර්මාණය වී ඇත. ඉතිහාසයේ ප්‍රකට පිළිමතලාවේ මීගස්තැන්නේ ඇහැලේපොළ ආදී නිළමෙවරුන්ගෙන් පැවැත එන වාසගම් අද වන විටත් දැකිය හැකියි.
මේ අතර යුද්ධයේදී විශේෂ දස්කම් දැක්වූ පුද්ගලයන් වෙනුවෙන් රජ දරුවන් පිරිනැමූ නාමයන් සහිත වාසගම් රැසක් අද වන විට මෙරට තුළ භාවිතා වේ. ජයසූරිය යන වාසගම ජයග්‍රහණයේ සූර්යයා යන අර්ථයෙන්ද, ජයග්‍රහණයේ වීරයා යන අර්ථයෙන් ජයවීර යන වාසගම ද ලබා දී තිබේ. එවන් පරම්පරාවෙන් පැවත එන වෙනත් වාසගම් ලෙස යුද්ධයේදී වීරයා නොහොත් රණවීර රණ බිමේ සිංහයා යන තේරුම සහිතව රණසිංහ ද රජුගේ ආලෝකය හෙවත් වඩාත් සමීප යන්නෙන් කියැවෙන රාජසූරියත් රාජ්‍ය සේවයෙහි නිර්භීත රාජසිංහ වික්‍රමයන් සඳහා නොබිය වික්‍රමසිංහ, සිංහයකු වැනි වීරයෙකු ලෙස වීරසිංහ ජයග්‍රහණය වෙනුවෙන් සිංහයෙකු ලෙස කටයුතු කරන්නා යන අර්ථය ඇතිව විජේසිංහ ආදී නාමයන්ද ලබා දී තිබේ.
එසේම නරේන්ද්‍රසිංහ ගජේන්ද්‍රසිංහ ආදියද අතීත රජ දරුවන් විසින් ලබාදුන් වාසගම් නාමයන් වේ.
රජවාසල හා රාජ්‍ය පාලන ක්‍රියාවලිය හා බැඳී එන වාසගම් රැසක් ද පවතී. ඒ අතුරින් මොහොට්ටි ලේකම්වරයා යන අර්ථයෙන්ද (රාජ්‍ය මාලිගාවේ ලේකම්වරයා #මහමොහොට්ටි ලෙස)
කොඩිතුවක්කු යන වාසගම හිමිවී ඇත්තේ හමුදාවට සම්බන්ධ පිරිස් වලට වන අතර රෝදවලට සවිකල කුඩා කාල තුවක්කු හමුදාවේ සේවය කළ පිරිස එලෙස හඳුන්වා ඇත.
සෙනෙවිරත්න
සෙනෙවිරත්න යන වාසගම ඇති අය පෙර රජවරුන්ගේ සෙනවිකම කරපු අයගෙන් පැවතේ. සෙනවි+ රත්න= රජුට රටට හිතැති රත්නයක් බදු වූ එහි තේරුමයි. යුද්ධයට අණ දුන් ප්‍රධානීන් ද සෙනවිරත්න සමගින් අදාල තැනැත්තාගේ නම මුලට යොදා අමතා ඇත.
තවද කලාවැවේ සෙනෙවිරත්න කඩවර දෙවියන්ගේ පරපුරින් පැවතෙන බවටද මතයක් ඇත. කඩවර ගොල්ලේ සිට්නා පිරිසටත් සෙනෙවිරත්නයන් ලෙස හදුන්වා ඇත.
මේ අතර යුද්ධ භූමියේ දී මෙන්ම රජ මැදුරේ දී කොඩි දරන්නන් කොඩිකාර යන්නෙන්ද, හදාරන්නන් පලිහවඩන යනුවෙන්ද, සළු සම්බන්ධ කටයුතු කළ අය සඳහා #සළුවඩන යන වාසගම් ද නිර්මාණය වී තිබේ.
මේ ඇසුරෙන්ම රාජ්‍ය නිලයන් දරන්නන් උදෙසා අප්පු, රාළ, විදානගේ යන වාසගම එක් වී ඇති අතර ඒවාට පුද්ගලයන්ගේ හෝ ග්‍රාමීය නම් එක් කිරීමෙන් අද පවතින දිගු වාසගම් සහිත නම් නිර්මාණය වී ඇත.
ඇතැම් වාසගම් වල ඉදිරියෙන් විජේවර්ධන , රාජකරුණා ආදී නාමයන් කිහිපයක් පවතින අතර ඔවුන් රජ වාසල හා සම්බන්ධ ඉහළ හමුදා නායකත්වයන්ගෙන් පැවත එන්නන් බවයි පැවසෙන්නේ.
මේ අතර ගමරාළලාගේ , වර්ණකුල ආදී නාමයන් සකස්වී ඇත්තේ තමන් දැරූ ග්‍රාමීය තනතුරු හා රැකියාවන් අනුවයි.

#මරක්කල යන වචනය මුස්ලිම් ජනතාව හැඳින්වීමට යොදන බවට පිළිගැනීමක් ඇතත් ඉතිහාසයට අනුව මරක්කල යන්න දකුණේ සිංහල පෙලපත් නාමයක් ලෙසයි සැලකෙන්නේ. මරක්කාර් නමින් හැඳින්වූ අතීත යාත්‍රා වල සේවය කළ පුද්ගලයන් මරක්කලේ ලෙස හැඳින්වූ අතර මඩොල්දූව නවකතාවේ පවා මරක්කලහේ නමින් වාසගමක් ද දැක්වේ.
ඒ අනුව ධීවර කටයුතු වලට සම්බන්ධ ජනතාව මුල්කරගනිමින් අම්බලන්ගොඩ හා දකුණු පළාත ආශ්‍රිතව මහා මරක්කලගේ, අරස මරක්කලගේ, ආන්ද්‍ර මරක්කලගේ, පොඩි මරක්කලගේ, ලොකු මරක්කලගේ, මරක්කල එන්නඩිගේ ආදී සිංහල වාසගම් දැකිය හැකිය. ඒ අනුව අද සිංහලයන් දරන බොහෝ වාසගම් සිය පරපුරේ මුතුන්මිත්තන් විසින් දරන ලද නාමයන් තනතුරු හා ලැබූ ගෞරවයන් මත පදනම්ව සකස් වී ඇත.

මුලාශ්‍ර අන්තර්ජාලයෙන්.

සුුනිල් ප්‍රේමතිලක - පෙරදිග මුතු ඇටය

උපුටා ගැනීමකි

C e y l o n

A day in the life

Read More

වීරකොන්ගම - ඩිංගිරිහාමි වීරකෝන්.

“බමරකන්ද ඇල්ල” ලංකාවේ උසම දිය ඇල්ලයි. 

ඇල්ල මගදී ඡෙදනය වී ඇති නිසාවෙන් සුන්දරත්වයට පොඩි හාණියක්ව ඇති සෙයකි.
මගේ අද කතාව ඇල්ල ගැන නොවේ.
ඇල්ල ලග “ කලුපහණ වලව්ව “ අශ්‍රිතව පවතින ජනප්‍රවාද පිළිබදවයි.

බමරකන්ද ඇල්ල නැරඹිමට යන මට වීරකෝන්ගම පසුකරන්නත් රැදෙන්නත් සිදුවුනේ ඇල්ලත් පරිසරයත් සිතින් විදින්නට සිදුවු අහම්බය හේතුවනි.
මේ ප්‍රදේශය පිලිබදව ක්‍රිව 1500 සමයේ පෟතුගීසි ආගමනය සිදුවු කාලයේ සිට එක්වු ජනප්‍රවාද රැසකි.එයට හේතු වන්න ඇත්තේ ඌවට ගමන් බිමන් සදහා යොදාගත් මග කලුපහණ හරහා වැටී තිබිම විය හැකිය.
ඌව සබරගමුව මායිමේ පිහිටි කලුපහන සෞම්‍ය දේශගුණයෙන් යුතු නෙත නිවන පරිසරයකින් යුතුය.

මගේ කතානායකයා ඩිංගිරිහාමි වීරකොන් ය.
මෙතුමන් වීරකෝන්ගම මුල් පදිංචිකරුවෙකු නොවු බව ජනකතාවකින් මා ඇහිද ගත් මුලාශ්‍රයකි. තවමත් එය නිවරදි කර ගැනීමට නොහැකිවීම අඩුපාඩුවක් බව සදහන් කරමු.
දෙවන රාජසිංහ රජු සමයේ , මෙතුමන් පදිංචි ප්‍රදේශයේ සිට මහනුවර බලා පිටත්ව තිබේ.
ඒ තමන් විසින් රචිත කාව්‍ය ප්‍රබන්ධයක් රජතුමාට ඔප්පු කිරීම පිණිසයි.
දින හත අටක් ගතවෙන මෙම ගමනට හතර පස්දෙනෙකුගේ කණ්ඩායමක් මෙතුමාට සහය වු අතර බලන්ගොඩ , බෙලිහුල්ඔය ,හපුතලය,වැලිමඩ බෝගොඩ පසුකර හාරගම හරහා මහනුවරට ලගා වීම ඔහුගේ අරමුණ වී තිබිනි.
මෙම ගමන් මග යොදා ගැණීමෙන් එතුමන් රත්නපුරයෙන් මෙපිට පදිංචිකරුවෙක් යයි මම උපකල්පනය කරන්නෙමි.

මේ ගමන අතරමග එක් දිනක් නවාතැන ලෙස කලුපහන තෝරාගෙන තිබු අතර කලුපහන ගම් ප්‍රධානියෙකුගේ නිවසක් සුදානම් කර ගත හැකි විනි.
කාමර කිහිපයක් සහ ආලින්දයක් එම නිවසේ තිබු අතර ආලින්දයේ පරිවාරකයන්ටත්, ප්‍රභුවරයාට ඇතුල් කාමරයකත් සුව පහසුව සැලසිනි.
ප්‍රභුවරයා හැඩි දැඩි සිරුරකින් මුහුනපුරා වවාගත් රැවුලකින් යුතු තේජවන්තයෙකු විය.
ගම් ප්‍රධානියාට රුමත් දියණියන් දෙනෙකු සිටි අතර ඔවුන් නිදන කාමර යාබද විය.
නින්ද යන නොයන මානයේ ප්‍රභුවරයාට තමාගේ හැඩිදැඩි සිරුරටත් කලු වැඩුන රැවුලටත් අපහාස මුඛයෙන් උසුලු විසුලු කරන කාන්තා හඩවල් දෙකක් ඇසුනත් ආන්තුකයෙකුවු ඔහු නිහඩව නින්දට වැටුනේය.

පසුදා ගමන් ආරම්භ කිරීමට පෙර තමන්ට උසුලු විසුලු කල යුවතියන් තේ ඇස ගැටෙන තැනක මෙම කවි පද තල්පතක ලියා තබා යාමට අමතක නොකලේය.
“පවුලෙන් ඔබගේ මම සත්කාර         ලැබුවා
රැවුලෙන් පිරි එකෙකයැයි අවමන්         ලැබුවා
අවුලෙන් මදරදගේ මගේ සිත උසි           ලෑවා
රැවුලෙන් වත පිසීමට ආපසු               එනවා”

කාලය ගතවිය. දෙවන රාජසිංහ රජු ඩිංගිරිහාමි වීරකෝන් අගයමින් කලුපහනින් ගම්වරයක් ප්‍රධානය කල අතර මුදලි තනතුරකට පත් කලේය. එම ගම්වරය වීරකොන්ගම වු අතර මුදලි ඩිංගිරිහාමි “ රැවුලෙන් වත පිසීමට ආපසු කලුපහනට පැමිණියේය.

“ඌව දිසාවේ කන්දපල්ල කෝරලේ වීරකෝන් ගම සමස්ත වික්‍රම බණ්ඩාර රාජාරාම වීරකෝන් වාහල මුදියන්සේ රාළහාමිලාගේ ඩිංගිරිහාමි වීරකෝන්” නමින් කලුපහන පැල පදියම්ව රාජ අණසක පවත්වාගෙන යමින් කලුපහන වාසය කලේය.

මේ නමින් නව පෙලපතක් ප්‍රදේශයේ තහවුරු කර ඇති බව කලුපහන වර්තමානය සාක්ෂි දරති.

මෙතුමන් කාන්තා ලෝලියෙකු බව තහවුරු වන තවත් පද පෙලක් මෙසේය.

“ ආරමින් බුරුලු ඇති දෙනුන්           දුටිමි
සූරමින් බුරුලු ඇති දෙනුන්           දුටිමි
පාර මන් වැරදි ආවා මතු             තේමි
වීරකෝන් මුදලි මම ඩිංගිරි           හාමි

සිලිටි මුස වරල මොණරිදු පිල්                රැසකි
නොවැටී තන මඩල ඇගේවත පුන්           සදකි
දැවටී ළංවෙන්නට ඇත්නම් මද                 යුදකී
ළපටි අගනන්ට මගේ සිත බොහොම           දුකී

සිත යට නැගුන ප්‍රේමය මගේ හද           රදවා
නුඹ මට කරපු අවමානෙට මම             ආවා
බද පිට ඉදන් රසමීයක පැණි               කෑවා
එතකොට හැඩලි කුකුළෙක් මගේ සිත      කෑවා

රණකාමියෙකු ලෙසද ඌව ඉතිහාසය තුල ලියවී ඇත්තේ පෘතුගීසින් හා සටන් වැදුන වෘත්තාන්ත වලය. අපි දවසක කියවමු.

A day in the life

Read More

සිරෝසිස් (Cirrhosis)

අපි අපේ ශරීරයේ ගොඩක් අවයව ගැන කතා කරනවා, නේද? හදවත, වකුගඩු... ඒත් අක්මාව ගැන අපි එච්චර හිතනවද? අක්මාව කියන්නේ හරියට අපේ ඇඟේ තියෙන ලොකු ෆැක්ටරියක් වගේ. එයා නිශ්ශබ්දව එයාගේ වැඩේ කරගෙන යනවා. හැබැයි මේ අක්මාවට හානි වෙන්න පටන් ගත්තම එන සිරෝසිස් (Cirrhosis) කියන තත්ත්වය නම් ටිකක් බරපතලයි. මේක එකපාරටම හැදෙන දෙයක් නෙවෙයි, අවුරුදු ගාණක් තිස්සේ ටිකෙන් ටික වර්ධනය වෙන දෙයක්. අපි අද මේ ගැන සරලව, ඔයාට තේරෙන විදිහට කතා කරමු.

සිරෝසිස් (Cirrhosis) කියන්නේ ඇත්තටම මොකක්ද?

සරලවම කිව්වොත්, සිරෝසිස් කියන්නේ ඔයාගේ අක්මාවේ නිරෝගී සෛල වෙනුවට කැලැල් පටක (scar tissue) හැදෙන එකටයි. හිතන්නකෝ, අපේ හමේ තුවාලයක් වුණාම කැලලක් හැදෙනවා වගේ, අක්මාවට දිගින් දිගටම හානි සිද්ධවෙනකොට, අක්මාව තමන්වම සුව කරගන්න උත්සාහ කරනවා. මේ ක්‍රියාවලියේදී තමයි මේ කැලැල් පටක හැදෙන්නේ. මේ කැලැල් වැඩිවෙන්න වැඩිවෙන්න, අක්මාවට එයාගේ සාමාන්‍ය වැඩ ටික, ඒ කියන්නේ ලේ වල තියෙන විස පෙරන එක, කෑම දිරවන්න උදව් කරන එන්සයිම හදන එක, ශක්තිය ගබඩා කරන එක වගේ දේවල් හරියට කරගන්න බැරි වෙනවා.

අක්මාව කියන්නේ අපේ ශරීරයේ වැඩකාරයෙක්. එයා නැතුව අපිට ජීවත් වෙන්න බෑ. ඒ නිසා මේ තත්ත්වය ගැන දැනුවත් වෙන එක ගොඩක් වැදගත්.

සිරෝසිස් රෝග ලක්ෂණ මොනවද?

මෙතන තියෙන ලොකුම ප්‍රශ්නයක් තමයි, මුල් කාලයේදී කිසිම රෝග ලක්ෂණයක් නොපෙන්වීම. අක්මාවට 75% ක් විතර හානි වෙනකල් වුණත් සමහර වෙලාවට කිසිම දෙයක් නොදැනී ඉන්න පුළුවන්. ඒත් රෝගය ටිකක් දරුණු වෙනකොට, ඔයාට සමහර වෙනස්කම් දැනෙන්න පටන් ගන්න පුළුවන්.

ගොඩක් දෙනෙක් රෝග ලක්ෂණයක් මතු වෙනකල් ඉන්නවා, ඒත් බඩේ වතුර පිරෙනකොට, ඇස් කහ පාට වෙනකොට ගොඩක් වෙලාවට පරක්කු වැඩියි. ඒ නිසා අවදානම් සාධක තියෙනවා නම් කලින්ම දැනුවත් වීම වැදගත්.

මුල් කාලීන ලක්ෂණ

නිතරම දැනෙන මහන්සිය සහ දුර්වලකම

කෑම අරුචිය සහ බර අඩුවීම

ඔක්කාරය සහ වමනය

බඩේ දකුණු පැත්තට, උඩින් දැනෙන වේදනාව

සමෙහි ඇතිවන වෙනස්කම්

ඇස් සහ සම කහ පැහැ ගැන්වීම (Jaundice)

සමේ ඇතිවන දරුණු කැසීම

අත්ල රතු පැහැ වීම

මකුළු දැලක් වගේ රතු පාට පොඩි ලේ නහර සම මතුපිට පෙනීම

රෝගය දරුණු වන විට

බඩේ සහ කකුල්වල වතුර පිරීම (Ascites)

පහසුවෙන් ලේ ගැලීම සහ තැලීම් ඇතිවීම

මතකය සහ අවධානය පිළිබඳ ගැටළු (Hepatic Encephalopathy)

මුත්‍රා තද පැහැ වීම සහ මළ පහ සුදුමැලි වීම

වමනය සමඟ ලේ පිටවීම හෝ මළ සමඟ ලේ පිටවීම (කළු පැහැති මළ)

පිරිමින්ගේ වෘෂණ කෝෂ හැකිලීම හෝ පියයුරු වර්ධනය වීම

හදිසියේම ETU (හදිසි ප්‍රතිකාර ඒකකයට) යා යුතු අවස්ථා

වමනය සමඟ ලේ යනවා නම්.

මළපහ තාර වගේ කළු පාටට හෝ ලේ සමඟ පිටවෙනවා නම්.

දරුණු බඩේ කැක්කුමක් ඇත්නම්.

එකපාරටම සිහිය ව්‍යාකූල වෙලා, අධික නිදිමතක් දැනෙනවා නම්.

ඇස් එකපාරටම තද කහ පැහැයක් ගත්තොත්.

සිරෝසිස් හැදෙන්න ප්‍රධාන හේතු මොනවද?

අධික ලෙස මත්පැන් පානය (Alcohol use disorder): මේක තමයි බහුලවම දකින හේතුව. දිගු කාලයක් තිස්සේ අධිකව මත්පැන් පානය කිරීමෙන් අක්මාවට දරුණු ලෙස හානි වෙනවා.

මේද තැන්පත් වීමෙන් ඇතිවන අක්මා රෝග (MASLD): කලින් මේකට කිව්වේ මධ්‍යසාර නොවන මේද අක්මා රෝගය (non-alcoholic fatty liver disease) කියලයි. දියවැඩියාව, අධික තරබාරුව, අධික කොලෙස්ටරෝල් සහ අධි රුධිර පීඩනය වගේ තත්ත්වයන් නිසා අක්මාවේ මේදය තැන්පත් වෙලා, කාලයක් යද්දී සිරෝසිස් බවට පත්වෙන්න පුළුවන්. ලංකාවේ මේ තත්ත්වය දැන් ගොඩක් සුලබයි.

හෙපටයිටිස් B සහ C ආසාදන (Hepatitis B & C): මේ වෛරස් ආසාදන දෙක නිසා අක්මාව නිදන්ගතව (chronic) ප්‍රදාහයට ලක්වෙලා සිරෝසිස් හැදෙන්න පුළුවන්.

වෙනත් හේතු:

සමහර ජානමය රෝග (උදා: Wilson's disease, Hemochromatosis).

ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ ගැටලු නිසා අක්මාවටම පහර දෙන රෝග (Autoimmune hepatitis).

සමහර ඖෂධ වලට ඇතිවන දරුණු ප්‍රතික්‍රියා.

පිත ගමන් කරන නාල අවහිර වීම.

දොස්තර කෙනෙක් මේක හොයාගන්නේ කොහොමද?

ලේ පරීක්ෂණ: අක්මාවේ ක්‍රියාකාරීත්වය බලන්න, අක්මාවේ එන්සයිම මට්ටම, බිලිරුබින් (Bilirubin) මට්ටම වගේ දේවල් පරීක්ෂා කරනවා.

ස්කෑන් පරීක්ෂණ (Imaging tests): අල්ට්‍රාසවුන්ඩ් (Ultrasound) ස්කෑන් එකක් හෝ MRI ස්කෑන් එකක් මඟින් අක්මාවේ තත්ත්වය, එහි ප්‍රමාණය සහ කැලැල් පටක තියෙනවද කියලා බලන්න පුළුවන්.

අක්මාවෙන් කුඩා කොටසක් පරීක්ෂා කිරීම (Liver Biopsy): සමහර වෙලාවට, රෝග විනිශ්චය තහවුරු කරගන්න සහ හානියේ තරම හරියටම දැනගන්න, කුඩා ඉදිකටුවක් මඟින් අක්මාවෙන් ඉතා කුඩා පටක කැබැල්ලක් අරගෙන පරීක්ෂා කරනවා.

ප්‍රතිකාර කරන්නේ කොහොමද?

අවාසනාවකට, සිරෝසිස් නිසා අක්මාවට වෙච්ච හානිය සම්පූර්ණයෙන්ම ආපහු හැරවන්න බෑ. ඒත්, තවදුරටත් හානි වෙන එක නවත්තගන්න සහ ඇතිවෙන සංකූලතා පාලනය කරන්න ප්‍රතිකාර තියෙනවා.

හේතුවට ප්‍රතිකාර කිරීම:

මත්පැන් නිසා නම්: මත්පැන් පානය සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කළ යුතුයි.

හෙපටයිටිස් නිසා නම්: වෛරසය පාලනය කරන්න ප්‍රතිවෛරස ඖෂධ (Antiviral drugs) ලබා දෙනවා.

මේදය තැන්පත් වීම නිසා නම්: බර අඩු කරගැනීම, ව්‍යායාම කිරීම, ආහාර පාලනය අත්‍යවශ්‍යයි.

සංකූලතා වලට ප්‍රතිකාර කිරීම:

බඩේ වතුර පිරීමට (Ascites): ශරීරයෙන් අමතර දියර ඉවත් කරන ඖෂධ (Diuretics) සහ ලුණු අඩු ආහාර වේලක්.

ලේ නහර ඉදිමීමට (Varices): ලේ ගැලීම වළක්වන්න බෙහෙත් හෝ එන්ඩොස්කොපි ක්‍රම.

මොළයට බලපෑම් ඇතිවීම (Encephalopathy): ලේ වල විස ද්‍රව්‍ය අඩු කරන ඖෂධ.

අක්මාව බද්ධ කිරීම (Liver Transplant):

අක්මාව සම්පූර්ණයෙන්ම අක්‍රිය වුණොත්, අවසාන විකල්පය වෙන්නේ නිරෝගී අක්මාවක් බද්ධ කිරීමයි.

ඔයාට ඔයාවම බලාගන්න පුළුවන් කොහොමද?

මත්පැන් සම්පූර්ණයෙන්ම නවත්වන්න: එක බිඳක්වත් බොන්න එපා.

නිරෝගී ආහාර වේලක් ගන්න: ලුණු, තෙල්, සීනි අඩු කරන්න. එළවළු, පළතුරු, පලා වර්ග, කෙට්ටු මස් සහ මාළු වගේ ප්‍රෝටීන් බහුල ආහාර ගන්න.

ව්‍යායාම කරන්න: ඔබේ වෛද්‍යවරයා එක්ක කතා කරලා, ඔයාට ගැළපෙන ව්‍යායාම සැලැස්මක් හදාගන්න.

බෙහෙත් ගැන සැලකිලිමත් වෙන්න: වෛද්‍යවරයාගෙන් අහන්නේ නැතුව කිසිම වේදනා නාශකයක් හෝ වෙනත් ඖෂධයක් ගන්න එපා.

එන්නත් ලබාගන්න: හෙපටයිටිස් A, B, නියුමෝනියාව සහ සාමාන්‍ය උණ (Flu) වලට එන්නත් ලබාගන්න.

මතක තියාගන්න කරුණු

සිරෝසිස් (Cirrhosis) කියන්නේ අක්මාවට සිදුවන බරපතල සහ ස්ථිර කැලැල් ඇතිවීමක්.

මුල් අවධියේදී බොහෝවිට රෝග ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන්නේ නෑ. ඒ නිසා අවදානම් සාධක (මත්පැන්, තරබාරුව, දියවැඩියාව, හෙපටයිටිස්) තියෙනවා නම්, වෛද්‍ය පරීක්ෂණ කරගැනීම වැදගත්.

වෙච්ච හානිය ආපහු හැරවන්න බැරි වුණත්, හේතුවට ප්‍රතිකාර කරලා සහ ජීවන රටාව වෙනස් කරලා, තවදුරටත් හානි වෙන එක වළක්වාගෙන නිරෝගීව ජීවත් වෙන්න පුළුවන්.

මත්පැන් පානය කරනවා නම්, එය සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කිරීම අත්‍යවශ්‍යයි.

ඔයාට මේ ගැන මොනවාහරි සැකයක්, ප්‍රශ්නයක් තියෙනවා නම්, බය නැතුව ඔයාගේ දොස්තර මහත්තයා එක්ක කතා කරන්න.

මේ වැදගත් තොරතුරු තවත් කෙනෙක් එක්ක බෙදාගන්න. පෝස්ට් එක Share කරන්න!

සිරෝසිස් වැනි අක්මාවේ රෝග වළක්වා ගැනීමට, අපේ ජීවන රටාවට එකතු කරගත යුතු වැදගත්ම පුරුද්ද කුමක් කියාද ඔබ සිතන්නේ?

#Cirrhosis #LiverDisease #LiverHealth #FattyLiver #Hepatitis #StopAlcohol #HealthyLiving #SriLanka #සිරෝසිස් #අක්මාව #සෞඛ්‍ය #දැනුවත්වෙමු #NirogiLanka

A day in the life

Read More