බස් කථා බස්. පම්පෝරි

මෙරටට බස්රථ ආයනයේදී ඒ සඳහා ලැබෙන කොමිස් මුදල වෙනුවෙන් තවත් බස් රථ දහයක් ලබාගෙන ඒවාද ධාවනයට එක් කරන ලැබූ පුවතක් දිනවල විශාල ප්‍රසිද්ධියක් සමඟින් සමහරු ප්‍රචාරය කරනවා..
එය හොඳ වැඩක් අගය කළ යුතුයි..
හැබැයි සමහරුන් එම සිදුවීම ලංකා ඉතිහාසයේ එවැන්නක් සිදුවූ ප්‍රථම අවස්ථාව මෙන් එය සමහරු න් විස්තර කරනවා.
අතීතයේ විශිෂ්ට සේවාවක් කළ මිනිසුන්ට එයින් සිදුවන්නේ අසාධාරණයක්..
දරුණු ලෙස අසත්‍ය සමාජගත කරමින් හැත්තෑ පස් වසරක ශාපයක් ගැන උදේ සවස රෑ කෑමට පෙර කෑමට පසු සමාජගත කළ ඒ අසත්‍ය කතාව නිසා ,අලුත් පරම්පරාවේ බොහෝ දෙනෙක් අතීතය කෙරෙහි වෛරයකින් සිටිනවා..
හැබැයි මේ පොළොවේ ඉතිහාසයේ සත්‍ය ඊට වඩා වෙනස්..
මම සිදුවීම් තුනක් පමණක් කියන්නම්.
අනිල් මුණසිංහ මෙරට දේශපාලනයේ ඉතිහාසයේ සිටි විශිෂ්ට නායකයෙක්..
ලංකා සම සමාජ පක්ෂයේ සහ ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයේ දේශපාලනයේ ඔහු යෙදී සිටියා.
ඔහු මෙරට ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රය පිළිබඳ ව ඉහළම වගකීම් දැරූ කෙනෙක්.
ඒ ලංගම සභාපතිවරයා වශයෙන් සහ ප්‍රවාහන ඇමතිවරයා වශයෙන්..
ඔහු එම තනතුරු දරන කාලයේද ලංගම සඳහා බස් ආනයනය කරනු ලැබුවා..
එවකට මෙරට ප්‍රවාහන පද්ධතියේ වැඩි වගකීම් කොටසක් දැරුවේ ලංගමය..
එලෙස බස් රථ විශාල ප්‍රමාණයක් ආනයනය කර ලැබූ අවස්ථාවක ඒ වෙනුවෙන් දෙනු ලබන කොමිස් මුදලක් අදාළ සමාගම විසින් ප්‍රධානය කිරීමට සූදානම් වූ විට,
අනිල් මුණසිංහ මැතිතුමා සිදු කළේ එම මුදලට සරිලන ෆියට් වර්ගයේ මෝටර් රථ විශාල සංඛ්‍යාවක් ඒ වෙනුවෙන් අදාළ සමාගම හරහා ලබාගෙන,
ඒවා ලංකාව පුරා ලංගම ඩිපෝවල නිලධාරීන්ගේ රාජකාරියමය කටයුතු සඳහා බෙදාහැරීමට කටයුතු කළා..
එකල ලංගම ටිකට් පරීක්ෂකවරුන් එම වාහන තම රාජකාරි කටයුතුවලදී යොදාගත් බව මට මතකයි..
එදා අනිල් මුණසිංහලා ඒවායින් පෞද්ගලික ප්‍රසිද්ධ ලබා ගැනීමට හෝ දේශපාලන වාසි ලබාගැනීමට කටයුතු කළේ නෑ ..
මම තවත් සිද්ධියක් කියන්නම්.
එය එම මේ කියන අදාල සිද්ධියෙන් බොහෝ කලකට පසුව ,
එක්සත් රාජධානියේ පැවති තුන්වැනි ලෝකයේ දේශපාලනය සම්බන්ධයෙන් පැවති සම්මන්ත්‍රණයකදී යුරෝපීය රටක දේශකයෙක් විසින් සඳහන් කරනු ලැබූ දෙයක්..
ඔහු ලෝකයේ ප්‍රසිද්ධ රක්ෂණ සමාගමක ඉහළ නිලධාරියෙක් ලෙස අතීතයේ කටයුතු කර තිබෙනවා..
ඔහු සේවය කළ සමාගමට අදාළ අනු සමාගමක් එකල ලංකාවේ ක්‍රායාත්මක වී තිබෙනවා..
ඒ 1960 දශකයේ මුල් භාගය.
රක්ෂණ ව්‍යාපාරය තනිකරම පෞද්ගලික සමාගම් විදෙස් පෞද්ගලික සමාගම් සතුව මෙරට ක්‍රියාත්මක වූ කාලය ..
සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මැතිණියගේ ප්‍රථම පාලන කාලය තුළදී රක්ෂණ ෂේත්‍රය ජනසතු කර ශ්‍රී ලංකා රක්ෂණ සංස්ථාව පිහිටවීම සඳහා කටයුතු කරමින් සිටි කාලය..
එම කටයුත්ත භාරව කටයුතු කළේ එවකට ක්ෂේත්‍රය භාර අමාත්‍යවරයා වූ ටී.බී.ඉලංගරත්න මැතිතුමා...
එතුමා එම ව්‍යාපාරයෙන් විදෙස් රටවලට ඇදී යන විශාල මුදල් ප්‍රමාණය නවතා එය ශ්‍රී ලංකාරක්ෂණ සංස්ථාව මගින් රාජ්‍ය සංස්ථාවක් වෙත ලබා ගැනීමේ කටයුත්ත සඳහා යුහුසුළුව ඉක්මනින් ක්‍රියාත්මක වෙමින් සිටියා..
එම අවස්ථාවේදී අදාළ සමාගමේ නියෝජිතයන් අමාත්‍යවරයා හමුවී තිබෙනවා..
අමාත්‍යවරයාට විශාල මුදලක් විදෙස් රටක හෝ තැන්පත් කරන්නට ඔවුන් සූදානම් වී තිබෙන්නේ එම කටයුත්ත එක වසරකින් ප්‍රමාද කර දෙන ලෙසට ඉල්ලීමක් කරමින්....
ඒ මාස කීපයක් තුළදී ඔවුන්ට සිදුවන අහිමිවීම් වළක්වා ගැනීමටයි..
ටී.බී .ඉලංගරත්න අමාත්‍යවරයාගේ පිළිතුර වී තිබෙන්නේ,
" මට ඔබට එක උදව්වක් කරන්න පුළුවන්..
ඔබ මෙවැනි ඉල්ලීමක් මගෙන් කළ බව මා කිසිවෙකුටත් කියන්නේ නෑ..
ඒ ඔබ ඒ අපහසුවට පත්වන නිසා.
නමුත් මට එක දිනයකින් වත් මේ ක්‍රියාවලිය ප්‍රමාද කරන්න බැහැ..
මගේ වගකීම මගේ රටට යහපතක් වන දෙයක් ඉක්මනින්ම ඉටු කර දී එහි ප්‍රතිලාභ මගේ ජනතාවට ලබාදීමයි. "
එම නිලධාරියා බොහෝ කලකට පසුව වෙනත් රටකදී එම ප්‍රකාශය කරන තෙක් ඉලංගරත්න මහතා එවැනි දෙයක් කරා යැයි කියමින් දේශපාලන ජනප්‍රියත්වයක් ලබාගැනීමට කටයුතු කළේ නෑ..
එමෙන්ම බණ්ඩාරනායක මැතිණිය ගේ දෙවන ධුර කාලයේ අග්‍රාමාත්‍ය ධුරය දරමින් සිටින කාලයේ ,
ඉඩම් අක්කර පනහේ සීමාවේ නීතිය,
ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ කොමිෂන් සභා පනත යටතේ ගෙන එනු ලැබුවා..
එහිදී අක්කර පනහට වැඩි ඉඩම් ප්‍රමාණයක් හිමි අයගේ, වයස අවුරුදු 18 වැඩි එක් අයෙකුගේ අක්කර පනහට වැඩි ඉඩම් විශ්වාස ඉඩම් රජයට පවරා ගනු ලැබුවා..
තමාගේ නායකත්වය යටතේ තම රජය විසින් හෙක්ටරූ කොබ්බෑකඩුව ඉඩම් අමාත්‍යවරයාගේ මූලිකත්වයෙන් සිදුකරනු ලැබූ මේ ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාවලිය නිසා ,
බණ්ඩාරනායක මැතිණියට සහ
බණ්ඩාරනායක මැතිතුමාට සිය පරම්පරාවලින් හිමිව තිබූ අක්කර දහස් ගණනක් රජයට පැවරීමට සිදුවුණා..
එමෙන්ම එම පනත පාර්ලිමේන්තුව ගෙන ඒමට සහ ඒ ක්‍රියාත්මක කිරීමට කටයුතු කළ ඉඩම් ඇමැති හෙක්ටර් කොබ්බෑකඩුව මැතිතුමාද තමාට සහ තම පවුලට හිමි ඉඩම් අක්කර විශාල ප්‍රමාණයක් තමා විසින්ම පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කරන ලද පණත යටතේ රජයට පවරා දෙනු ලැබුවා..
දැන් සමහරු හිතන් ඉන්නේ අතීතයේ සිටි නායකයන් මේ රටට කිසිම දෙයක් නොකළ මිනිසුන් කොටසක් කියා..
නමුත් ඉතිහාසයේ මේ රටට වැඩක් කළ මේ රටට ආදරය කළ පරිත්‍යාගශීලී නායකයන් මේ මහ පොළොවේ ජීවත් වී මේ මහ පොළොවට මිහිදන් වී ඇති බව අතීතයට ශාප කරන මිනිසුන් දැනගත යුතුයි..
සමහර අය සර්වතෝභද්‍ර යැයි සිතා සිටින නායකයන්ට වඩා මේ මිනිසුන් නිහඬව මහ මෙහෙයක් කළ මිනිසුන්..
අනාගතයේ කවදා හෝ දිනෙක ගල් පිළිම සහ බොල් පිළිම වෙන් කරගත හැකි වනු ඇති.

- ලාල් ද අල්විස්...

A day in the life

සීතා දේවි ගුලි -

මහඑළියකන්දේ 'සීතා දේවි ගුලි' නමින් හැඳින්වෙන ඇතැම් පස් ස්ඵටික ඇති අතර, ඒවා 'අග්ගලා' සෑදීමට භාවිතා කරන සහල් වලට සමාන ය. ජනප්‍රවාදයට අනුව, සීතා දේවි (සීතා රැජින) මෙහි රසකැවිලි සාදා එයින් කොටසක් ඉසින ලද බව කියනු ලැබේ. එය අදටත් එම ස්ථානයේ පවතී.
මෙහි ඇති කතාවට අනුව රාවණා විසින් සීතා පැහැරගෙන සගවා තබාගත් කල ආහාර වර්ජනයක නිරතවූ සීතාට රාවණා විසින් සකස්කර දුන් කිරිබත් පිඩු සීතා ආහාරයට නොගෙන විසිකර ඇතිබවත් සීතාගුලි එමගින් නිර්මාණය වී ඇතැයි කියැවේ. තවත් තැනෙක සීතා සොයාගෙන මෙරටට පැමිණි හනුමා, සීතා කුසගින්නේ තබා ඇතැයි සිතා රාමා තනාදුන් කිරිබත් පිඬු සීතාට හමුවෙන පරිදි හනුමා සැරිසැරූ ප්‍රදේශ වලට විසිකල බවත් කියවේ. මෙහි ඖෂධීය වටිනාකම ගැන ඇති විශ්වාසයට විද්‍යාත්මක පදනමක් ඇති බව පෙනේ.
කෙසේ වෙතත් අදටද හියුමස් අධික ,කඵ වර්ණයෙන් යුතු පස් සහිත තෘණ භූමි වල, පොලොව මතුපිටින් අගල් 6 - 8 අතර ගැඹුරින් හමුවන මෙම සිතාගුලි වල, පිට පොත්තක්, මුල් හෝ එකිනෙක සම්බන්ධවන නටුවක් හෝ දැකීමට නොහැකිය. මේවා හමුවු තැනක දෙතුන් තැනක පමණ හමුවුවත් මේවා එකම තැන වර්ෂයක් පුරා හමු නොවේ. ලංකාවේ මුහුදු මට්ටමින් මීටර 650 - 2100 අතර සුවිශේෂ වූ ස්ථාන වල හමුවන මෙය ලගතබා ගනුයේ උදර වේදනාවට අත්දුටු බෙහෙතක් ලෙස විශ්වාස කරන බැවිනි.
මෙම සිතාගුලි හමුවු ප්‍රදේශ ලෙස, ගලබඩ, පහල වටවල, රොසැල්ල, නෝර්වුඩි, රිවස්ටන්, පිටවලපතන, මැදමහනුවර, උඩුදුම්බර, මන්දාරමිනුවර, නමුණුකුල, පටිටිපොල, සීතාඑළිය, කඳපොල, දොලෝස්බාගේ - ගලමුදුන, රාමසරකන්ද, රාවණාගොඩ, කොත්මලේ, රාගල, ඇල්ල ආදී ප්‍රදේශ මෙසේ සීතාගුලි හමුවූ ප්‍රදේශ ලෙස දැක්විය හැක.
හංගේරියානු ස්වීට් ට්‍රෆල් (truffle) හෝ මී පැණි ට්‍රෆල් ලෙස පොදුවේ හැඳින්වෙන Mattirolomyces terfezioides එහි අද්විතීය සූපශාස්ත්‍ර ගුණාංග සහ කලාපීය ආහාර වේලෙහි සාම්ප්‍රදායික ඖෂධීය යෙදීම් සඳහා හඳුනාගෙන ඇති ආහාරයට ගත හැකි ඉහළ වටිනාකමක් ඇති භූගත දිලීරයකි.
අනෙකුත් කාන්තාර ට්‍රෆල් මෙන්, මැටිරොලොමයිසස් විශේෂ මැද පෙරදිග සහ උතුරු අප්‍රිකාවේ සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය විද්‍යාවේ, විශේෂයෙන් අක්ෂි රෝග සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීම, දුර්වල සෞඛ්‍යය වැඩි දියුණු කිරීම සහ සාරවත් බව වැඩි කිරීම සඳහා කෘමිනාශකයක් ලෙස ක්‍රියා කිරීම සඳහා දිගු ඉතිහාසයක් ඇත.
ඒවා සෞඛ්‍යය ප්‍රවර්ධනය කරන සහ රෝග වැළැක්වීමට උපකාරී වන පෝෂ්‍යදායී ක්‍රියාකාරී ආහාර ලෙස සැලකේ, බොහෝ විට සමේ තුවාල වලට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා ජන වෛද්‍ය විද්‍යාවේ භාවිතා වේ. අධි-තීව්‍රතා ස්වාභාවික රසකාරකය: මෑත කාලීන විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් මගින් මී පැණි ට්‍රෆල් රසකාරකයක් (HTS) ලෙස හඳුන්වන M. terfezioides හි අද්විතීය 121-ඇමයිනෝ අම්ල ප්‍රෝටීනයක් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ප්‍රෝටීනය දැඩි ලෙස පැණි රස වන අතර සීනි සහ කෘතිම රසකාරක සඳහා විභව විෂ නොවන, අසාත්මික නොවන ආදේශකයක් ලෙස නිරවද්‍ය පැසවීම හරහා සංවර්ධනය වෙමින් පවතී.
විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණවලින් පෙනී යන්නේ කාන්තාර ට්‍රෆල් (මැටිරොලොමයිසස් සහ ඒ හා සමාන ටර්ෆෙසියා/ටර්මේනියා විශේෂ ඇතුළුව) පොලිෆෙනෝල් වැනි ප්‍රතිඔක්සිකාරක සහ පොදු රෝග කාරක වලට එරෙහිව ඵලදායී විය හැකි ප්‍රති-ක්ෂුද්‍ර ජීවී සංයෝග අඩංගු බවයි. ඒවා නව ඖෂධ සහ ස්වාභාවික ප්‍රතිඔක්සිකාරක අතිරේක සඳහා විභව ප්‍රභවයන් ලෙස සැලකේ.
අද්විතීය පැණි රස: M. terfezioides එහි පැණිරස, මී පැණි වැනි රසය සහ සුවඳ සඳහා ප්‍රසිද්ධය. එය ට්‍රෆල් අතර දුර්ලභත්වයක් බවට පත් කරයි. පර්යේෂකයන් M. terfezioides හි ඇමයිනෝ අම්ල 121 ක ප්‍රෝටීනයක් හඳුනාගෙන ඇති අතර එය ඉහළ තීව්‍රතාවයකින් යුත් රසකාරකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.
ට්‍රෆල් වගා කිරීමට අපහසු බැවින්, මෙම පැණිරස ප්‍රෝටීනය (HTS) යීස්ට් (Komagataella phaffii) හි පැසවීම භාවිතයෙන් සාර්ථකව නිපදවා ඇති අතර එය ස්වාභාවික, විෂ නොවන සහ පහසුවෙන් ජීර්ණය කළ හැකි සීනි විකල්පයක් ලබා දෙයි.
M. terfezioides යනු ආසියාවේ වඩාත් සුලභ විශේෂය වන අතර, විශේෂයෙන් චීනයේ සහ හංගේරියාවේ දක්නට ලැබේ. එහිදී එය බොහෝ විට රොබීනියා (කළු පළඟැටියන්) හෝ පොප්ලර් ගස් සමඟ සම්බන්ධ වේ.
හර අධ්‍යයනයන් ආරක්ෂාව යෝජනා කරන අතර, ඉතාලියේ සහ ප්‍රංශයේ අනෙකුත් අධ්‍යයනයන් M. terfezioides විශාල ප්‍රමාණවලින් පරිභෝජනය කළහොත් හෝ අධික ලෙස ඉදුණු විට විෂ සහිත විය හැකි බව ඓතිහාසිකව සලකා ඇති බව සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත්ය, සමහර මූලාශ්‍ර ආමාශයේ කෝපයක් වළක්වා ගැනීම සඳහා පරිභෝජනයට පෙර ඒවා පිසීමට නිර්දේශ කරයි.
මැටිරොලොමයිසස් පිළිබඳ පර්යේෂණ, විශේෂයෙන් M. terfezioides (පොදුවේ හංගේරියානු පැණිරස ට්‍රෆල් ලෙස හැඳින්වේ) විශේෂය, ඖෂධීය සහ සෞඛ්‍ය ප්‍රවර්ධනය කරන ගුණාංග කිහිපයක් හඳුනා ගනී.
අනෙකුත් කාන්තාර ට්‍රෆල් මෙන්, M. terfezioides විශේෂවල පොලිෆෙනොලික් සංයෝග සහ ඇස්කෝර්බික් අම්ලය ඇතුළු ප්‍රතිඔක්සිකාරක අඩංගු වන අතර ඒවා මුක්ත සංඝටක (free radicals) ඉවත් කිරීමට උපකාරී වේ.
හංගේරියාවේ සහ ආසියාවේ (චීනයේ) සමහර ප්‍රදේශවල, M. terfezioides එහි අද්විතීය මිහිරි රසය සඳහා අගය කරනු ලබන අතර බොහෝ විට අතුරුපස වල භාවිතා වේ, නමුත් එය සාමාන්‍යයෙන් ආමාශයේ ඇති විය හැකි කෝපය වළක්වා ගැනීම සඳහා පරිභෝජනයට පෙර පිසිනු ලැබේ.
සාමාන්‍යයෙන් ආහාරයට ගත හැකි වුවද, අධික ලෙස ඉදුණු නිදර්ශක ආමාශ ආබාධ ඇති කළ හැකිය. HTS ප්‍රෝටීන් සඳහා වන මූලික ආරක්ෂක ඇගයීම්වලින් පෙනී යන්නේ එය ආරක්ෂිත, විෂ නොවන සහ පහසුවෙන් ජීර්ණය කළ හැකි බවයි. එකම පාරිසරික කාණ්ඩයේ කාන්තාර ට්‍රෆල් වලින් ලබාගත් සාරය ස්ටැෆිලොකොකස් ඕරියස් සහ සූඩොමොනාස් ඒරුගිනෝසා වැනි පොදු මානව රෝග කාරක වලට එරෙහිව ප්‍රති-ක්ෂුද්‍ර ජීවී ගුණ පෙන්නුම් කර ඇත.
ඒවා ප්‍රෝටීන් (20–27%), අත්‍යවශ්‍ය ඇමයිනෝ අම්ල, ආහාරමය තන්තු සහ පොටෑසියම්, මැග්නීසියම් සහ සින්ක් වැනි ඛනිජ ලවණවලින් පොහොසත් ප්‍රභවයකි.
උතුරු අප්‍රිකාවේ සහ මැද පෙරදිග, අදාළ කාන්තාර ට්‍රෆල් සාම්ප්‍රදායිකව අක්ෂි ආසාදන, සමේ තුවාල වලට ප්‍රතිකාර කිරීමට සහ සාරවත් බව හෝ ශක්තිය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට භාවිතා කරයි.
M. terfezioides ආසියා-පැසිෆික් කලාපයේ ආරම්භ වූ බවට විශ්වාස කෙරෙන අතර, උතුරු චීනයේ (අභ්‍යන්තර මොන්ගෝලියාව, බීජිං, ෂැන්සි) සැලකිය යුතු වාර්තා ඇත. හංගේරියාව, ඉතාලිය, ප්‍රංශය, ස්පාඤ්ඤය සහ බල්ගේරියාව වැනි රටවල් ඇතුළුව මධ්‍යධරණී සහ පන්නෝනියානු ද්‍රෝණිය පුරා හොඳින් පිළිගත් ව්‍යාප්තියක් පවතී.

- වෛද්‍ය ඩැනිස්ටර් එල්. පෙරේරා

A day in the life