අටමස්ථානාධිපති නාහිමි පත්කරගැනීම හා පහකිරීම

අටමස්ථානාධිපති නායක පදවිය පුරප්පාඩු වූ විට ඒ සඳහා සුදුසු භික්ෂුවක් තෝරා පත් කරගැනීමේ බලය 'අටමස්ථාන සභාව' නමින් හැඳින්වෙන සුවිශේෂී ආයතනයට හිමිවෙනවා. අටමස්ථාන කමිටුව, අටමස්ථාන කාරක සභාව වැනි නම්වලිනුත් මෙම සභාව හඳුන්වනවා.
අටමස්ථාන සභාව කරුණු කිහිපයක් නිසා සුවිශේෂී වෙනවා. නායක පදවි සඳහා සුදුසු භික්ෂූන් පත් කිරීමේ බලය සාමාන්‍යයෙන් හිමිවන්නේ අදාළ නිකායේ මහනාහිමියන් ප්‍රධාන කරගත් කාරක මහා සංඝ සභාවට.
එහෙත් අටමස්ථානාධිපති නාහිමි තෝරා පත් කිරීම මෙන්ම පදවියෙන් ඉවත් කිරීමේ බලය පැවරෙන්නේ අටමස්ථාන සභාවට. ඒ නිසා අටමස්ථානවාසී භික්ෂූන් අයත් මල්වතු මහාවිහාර පාර්ශ්වයේ මහනාහිමියන්ට වුවත්, අටමස්ථානාධිපති නාහිමි පදවියෙන් ඉවත් කිරීමේ බලයක් හිමිවන්නේ නැහැ.
මෙහිදී අටමස්ථානාධිපති නාහිමියන්ට පිරිනැමෙන නුවර කලාවියේ ප්‍රධාන සංඝනායක හෝ උතුරු මධ්‍යම දිසාවේ සංඝනායක පදවියෙන් ඉවත් කිරීම හා භික්ෂුත්වයෙන් ඉවත් කිරීමේ බලය (?) මල්වතු පාර්ශ්වයේ මහානාහිමියන් සතු වෙනවා.
එපමණක් නොවෙයි නායක පදවියක් සඳහා සුදුසු භික්ෂුවක් තෝරා පත් කරගැනීමේ කාර්යයට සෘජුවම ගිහියකු සම්බන්ධ වන එකම අවස්ථාව අටමස්ථානාධිපති නාහිමි තෝරාපත්කරගැනීයි. ඒ කටයුත්තටත් දීර්ඝ ඉතිහාසයක් පැවතීම සුවිශේෂී කරුණක්.
අටමස්ථාන සභාවේ ආරම්භය මහනුවර යුගයේ කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ සමය දක්වා දිවයනවා. වැලිවිට සරණංකර සඟරජ මාහිමියන්ගේ උපදෙස් ඇතිව රජතුමා විසින් පත් කරන ලද මෙම සභාව (අටමස්ථාන කමිටුව), නුවර කලාවියේ මහවන්නියා ප්‍රධාන කොටගත් වන්නියාර්වරු 16දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වී තිබෙනවා.
එකල අටමස්ථාන කමිටුවේ ප්‍රධානත්වය හිමිවූයේ නුවරකලාවියේ මහවන්නියා තනතුර පාරම්පරිකව ඉසිලූ නුවරවැව පවුල ප්‍රධානියාට. ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ ලක්දිවට වැඩම කරවන ලද අවස්ථාවේ ඒ සමග ලක්දිවට පැමිණි බෝධිගුප්ත කුමාරයාගෙන් නුවරවැව පවුල පැවත ගෙන එන බවයි පිළිගන්නේ.
මුල් කාලසීමාවේදී අටමස්ථානාධිපති නාහිමි පත් කිරීම සම්බන්ධ අධිකාරී බලයක් මහවන්නියා එහෙමත් නැත්නම් නුවරවැව පවුලේ ප්‍රධානියාට හිමි වූ බව පෙනෙනවා. ඔහුගේ තීරණය කමිටුවේ අනෙක් සාමාජිකයන් විසින් ඒකමතිකව අනුමත කර තිබෙනවා.
පසුකාලීනව විවිධ සංශෝධනවලට ලක් වූ අටමස්ථාන කමිටුව අවසන් වරට සංශෝධනය වී ඇත්තේ වර්ෂ 1931 බෞද්ධ විහාර දේවාලය ගම් පනතින්. ඒ අනුව මෙම කමිටුව 'අටමස්ථාන සභාව' නමින් හැඳින්වෙනවා.
අටමස්ථාන සභාව සාමාජිකයන් තිදෙනෙකුගෙන් සමන්විතයි. ඊට අටමස්ථානාධිපති නාහිමි, නුවරවැව පවුලේ ප්‍රධානියා සහ නම් කරනු ලැබූ සාමාජිකයෙක් ඇතුළත් වෙනවා. නිල බලයෙන් පත්වන දෙදෙනාට අමතරව සිටින සාමාජිකයා මල්වතු අස්ගිරි මහනාහිමිවරුන් සහ ශ්‍රීපාදස්ථානාධිපති නාහිමියන් විසින් නම් කරනු කරනවා. ඒ සඳහා බොහෝ විට රුවන්මැලි චෛත්‍යාරාමාධිකාරී හිමියන් නම් කිරීම සිරිතක් වී තිබෙනවා.
අටමස්ථානාධිපති නාහිමි අපවත් වූ පසු රැස්වන අටමස්ථාන සභාව, එම පදවිය සඳහා සුදුසුකම් සපුරා තිබෙන භික්ෂූන් සහ අටමස්ථානාධිපති නාහිමි ජීවත්ව සිටියදී නම් කර තිබෙන භික්ෂූන් පිළිබඳ අවධානය යොමු කරනවා. ශිෂ්‍යානුශිෂ්‍ය පරම්පරාව මෙතැනදී අනිවාර්ය කරුණක් නොවීම විශේෂත්වයක්.
මෙහිදී සලකා බැලෙන මූලික කරුණු තුනක් හඳුනාගන්න පුලුවන්. බෝ මළුව සඟපරපුරට අයත් වීම, අටමස්ථානයට අයත් සිද්ධස්ථානයක (ශ්‍රී මහා බෝධිය සහ ලෝවාමහාපාය හැර) විහාරාධිකාරී වශයෙන් කටයුතු කර තිබීම සහ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ වෙනුවෙන් තේවා කටයුතු සිදු කර තිබීම එම කරුණු තුනයි.
මෙම කරුණු සලකා බලන අටමස්ථාන සභාව වඩාත් සුදුසු භික්ෂුව අටමස්ථානාධිපති නායක පදවිය සඳහා තෝරා පත්කරගෙන ඒ බව මල්වතු මහාවිහාර පාර්ශ්වයේ මහනාහිමියන්ටත්, බෞද්ධ කටයුතු කොමසාරිස් ජනරාල්වරයාටත් ලිඛිතව දැනුම් දෙනවා.
බෞද්ධ කටයුතු කොමසාරිස් ජනරාල්වරයා ඒ බව ජනාධිපතිවරයාට දැනුම්දීමෙන් පසුව, ජනාධිපතිවරයා විසින් අත්සන් තබන ලද අක්තපත්‍රය අභිනව අටමස්ථානාධිපති නාහිමි වෙත පිළිගන්වනු ලබනවා.
මේ වන විට අටමස්ථානාධිපති පල්ලේගම හේමරතන නාහිමි, රුවන්මැලි චෛත්‍යාරාමාධිකාරී ඊතලවැටුණුවැවේ ඤාණතිලක නාහිමි හා නුවරවැව පවුලේ ප්‍රධානියා වන වෛද්‍ය Janaka Bulankulame මහතාගෙන් අටමස්ථාන සභාව සමන්විත වෙනවා.

Hasitha Chamikara Gunasinghe

A day in the life 

ජීවිතයෙන් දවසක් .

මනුෂ්‍යත්‍වය .

1997 වසරේ දෙසැම්බර් මාසයේ වොෂින්ටන් නුවර පාලනය කළේ දරාගත නොහැකි අධික ශීතලකි. වීදි ලාම්පු එළියෙන් දිලිසෙන අයිස් කැට පදික වේදිකා මත තැන්පත් වෙද්දී, නගරයේ ප්‍රභූවරු සිය උණුසුම් කබා තුළට ගුලි වී නත්තල් සිරිය විඳිමින් සිටියහ. එවකට ඇමරිකානු ජනාධිපති බිල් ක්ලින්ටන් කෙනඩි මධ්‍යස්ථානයේ පැවති සාම්ප්‍රදායික නිවාඩු දින ප්‍රසංගයකට සහභාගී වී ආපසු එමින් සිටියේ එවැනි එක් සීතල සැඳෑවකදීය.
සාමාන්‍යයෙන් ජනාධිපතිවරයෙකුගේ ගමනක් යනු ඉතා දැඩි ආරක්ෂක විධිවිධාන මැද, තත්පරයෙන් තත්පරයට සැලසුම් කළ ක්‍රියාවලියකි. 'බීස්ට්' ලෙස හැඳින්වෙන ජනාධිපති රථය සහ ආරක්ෂක නිලධාරීන්ගේ රථ පෙළ පිරිවරාගෙන ක්ලින්ටන් පිටතට පැමිණෙද්දී, දොරටුව අසල කෙළවරක අඳුරු සෙවනැල්ලක් මෙන් සිටි මිනිසෙකු ඔහුගේ නෙත ගැටුණි.
එම මිනිසා හතළිස් දෙහැවිරිදි මාකස් විලියම්ස් ය. ඔහු ඇඳ සිටියේ වසර ගණනාවක් පැරණි, දිරාපත් වූ සිහින් ජැකට්ටුවකි. ඔහුගේ දෑත් ශීතලට නිල් පැහැ වී තිබූ අතර, ඔහු අත රැඳි කාඩ්බෝඩ් පුවරුවේ වූයේ කෙටි නමුත් රුදුරු වැකියකි,
"Marine - Desert Storm - Hungry" (මැරීන් සෙබළෙක් - ඩෙසර්ට් ස්ටෝම් මෙහෙයුම - බඩගිනි).
පර්සියානු ගල්ෆ් යුද්ධයේදී ඇමරිකාව වෙනුවෙන් දිවි පරදුවට තබා සටන් කළ සෙබළෙකු, තමාගේම රටේ අගනුවර වීදියක බඩගින්නේ සීතලේ ගැහෙමින් සිටීම ඕනෑම සංවේදී මිනිසෙකුගේ හදවත කම්පා කරවන දසුනකි. ක්ලින්ටන් තම රථයට ගොඩවීමට පෙර මොහොතක් නතර විය. ආරක්ෂක නිලධාරීන් ඔහුව රථය තුළට යොමු කිරීමට උත්සාහ කළද, ජනාධිපතිවරයා ඔවුන්ව මදකට පසෙකට කර මාකස් වෙත පිය නැගුවේය.
මීළඟට සිදු වූ දෙය රහස් සේවා නියෝජිතයන් පවා අපේක්ෂා නොකළ දෙයකි. ක්ලින්ටන් තම ඉතා වටිනා උණුසුම් උඩුකය කබාය ගලවා, එය මාකස්ගේ උරහිස මත දැමුවේය. ඉන්පසු ලෝකයේ බලවත්ම රාජ්‍ය නායකයා, කිසිදු පැකිලීමකින් තොරව එම අපිරිසිදු සහ අධික ශීතල කොන්ක්‍රීට් පදික වේදිකාව මත මාකස් අසලින් හිඳගත්තේය.
ජනාධිපතිවරයාගේ රහස් සේවා නිලධාරියෙකු වූ ලැරී කොකෙල් පසුව සඳහන් කළේ, එම අවස්ථාවේදී තමන් දැඩි ආරක්ෂක අවදානමක සිටි නමුත් ජනාධිපතිවරයාගේ මානුෂීය හැඟීම ඉදිරියේ නීති රීති අමතක වූ බවයි. ක්ලින්ටන් මාකස්ගෙන් විමසා සිටියේ ඔහුගේ පෞද්ගලික තොරතුරු නොව, ඔහුගේ සේවය පිළිබඳවයි.
"ඔබ සේවය කළේ කුමන බලඇණියෙද? කුමන සටන්වලටද ඔබ සහභාගී වුණේ?" ක්ලින්ටන් විමසීය. මාකස් සිය යුධ අත්දැකීම් පවසද්දී ජනාධිපතිවරයා ඉතා ඕනෑකමින් එයට සවන් දුන්නේය.
එහිදී හෙළි වූයේ මාකස් යුද්ධයෙන් පසු පශ්චාත් කම්පන ආතතී තත්ත්වයෙන් (PTSD) පීඩා විඳි බවත්, රැකියාව අහිමි වී පවුලෙන් වෙන් වූ පසු ඔහු මෙලෙස මඟට වැටුණු බවත්ය.
විනාඩි විසිපහක් පුරා එම සීතලේ හිඳගෙන ක්ලින්ටන් කළේ දේශනා පැවැත්වීම නොවේ. ඔහු කළේ මාකස්ට තමා තවමත් වටිනා මිනිසෙකු බව හැඟවීමට උත්සාහ කිරීමයි. මාකස් දින දෙකකින් ආහාර ගෙන නොමැති බව දැනගත් විට, ක්ලින්ටන් වහාම ආරක්ෂක නිලධාරියෙකු යවා අසල තිබූ අවන්හලකින් ආහාර ගෙන්වා දුන්නේය. ආහාර ලැබෙන තෙක් ඔහු මාකස් සමඟ සිටි අතර, මාකස් එය අනුභව කරන අයුරු දෙස ඔහු බලා සිටියේ පියෙකු දෙස බලන දරුවෙකුගේ සෙනෙහසිනි.
එතැනින් නික්ම යාමට පෙර ක්ලින්ටන් මාකස්ගේ දෑත් අල්ලාගෙන පැවසූ වදන් පසුකාලීනව මාකස්ගේ ජීවිතය වෙනස් කිරීමට සමත් විය.
"බලන්න මාකස්, ඔබ මේ රට වෙනුවෙන් කළ කැපකිරීමට මේ රට ඔබට නිසි ගෞරවය දී නැහැ. ඒ වෙනුවෙන් මම ඔබෙන් සමාව ඉල්ලනවා. නමුත් මතක තබාගන්න, ඔබේ කතාව මෙතැනින් අවසන් වෙන්නේ නැහැ. මම පොරොන්දු වෙනවා ඔබේ ජීවිතයේ මීළඟ පරිච්ඡේදය වඩාත් හොඳින් ලියන්න මම උදව් කරනවා කියලා."
ක්ලින්ටන් එය හුදු දේශපාලන පොරොන්දුවකට සීමා කළේ නැත. පසුදා උදෑසන ධවල මන්දිරයට ගිය සැණින් ඔහු ප්‍රවීණයන්ගේ කටයුතු පිළිබඳ දෙපාර්තමේන්තුවේ (Veterans Affairs) ප්‍රධානීන් අමතා මාකස් විලියම්ස් ගැන පෞද්ගලිකවම සොයා බැලීමට නියෝග කළේය. පැය 48ක් ඇතුළත මාකස්ව රජයේ සුබසාධන මධ්‍යස්ථානයකට යොමු කෙරුණු අතර, ඔහුට අවශ්‍ය වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර, මනෝවිද්‍යාත්මක උපදේශන සහ රැකියා පුහුණුව ලබා දීමට කටයුතු කෙරුණි.
වසර කිහිපයක් ගත වන විට මාකස් විලියම්ස් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් මිනිසෙකු බවට පත් විය. ඔහු තමාට ලැබුණු උපකාරවලින් උපරිම ඵල නෙළාගත් අතර, මත්පැන් සහ මානසික අවපීඩනයෙන් මිදී ස්ථාවර රැකියාවක් සොයා ගත්තේය. ඔහුට සිය දරුවන් සහ පවුල සමඟ නැවත එක් වීමටද අවස්ථාව ලැබුණි.
පසුකාලීනව ඔහු 'යුද ප්‍රවීණයන්ගේ අයිතිවාසිකම්' වෙනුවෙන් පෙනී සිටින ප්‍රබල ක්‍රියාකාරිකයෙකු බවට පත් විය. ඔහු තමාට හමු වූ සෑම නිවාස නොමැති සෙබළෙකුටම පැවසුවේ "ජනාධිපතිවරයෙක් මාව විශ්වාස කළා නම්, ඇයි ඔබට ඔබව විශ්වාස කරන්න බැරි?" යනුවෙනි.
2015 වසරේදී වොෂින්ටන් පෝස්ට් පුවත්පත සමඟ පැවැත්වූ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ඔහු මෙසේ පැවසීය,
"එදා ඒ සීතල පදික වේදිකාවේදී ජනාධිපතිවරයා මට දුන්නේ කබායක් සහ කෑම වේලක් විතරක් නෙවෙයි. ඔහු මට මගේ ගෞරවය ආපසු ලබා දුන්නා. ලෝකයේ බලවත්ම මිනිසා මා වැනි අමතක වී ගිය මිනිසෙකු අසල බිම වාඩි වූ මොහොතේ මට දැනුණා මා තවමත් මේ ලෝකයට වැදගත් කෙනෙක් කියලා. මම ජීවත් වෙන්න තීරණය කළේ ඒ මොහොතේදියි."
බිල් ක්ලින්ටන් සහ මාකස් විලියම්ස්ගේ මෙම කතාව මානුෂීයත්වයේ උත්කෘෂ්ටභාවය කියාපාන ජීවමාන පාඩමකි. බලය, පදවි සහ තාන්න මාන්න පසෙක ලා මිනිසෙකු තවත් මිනිසෙකුගේ වේදනාව හඳුනා ගැනීම තරම් උතුම් දෙයක් තවත් නැත.
බොහෝ විට අසරණ මිනිසුන් බලාපොරොත්තු වන්නේ මුදලට වඩා තමන්ට සවන් දෙන කෙනෙකි.
ලෝකයේ ඉහළම තනතුරක සිටියද, සාමාන්‍ය මිනිසෙකු සමඟ බිම වාඩි වීමට තරම් නිහතමානී වීම සැබෑ නායකත්වයේ ලක්ෂණයකි.
එක වචනයකින් හෝ එක ක්‍රියාවකින් පුද්ගලයෙකුගේ මුළු ජීවිතයම උඩුයටිකුරු කළ හැකිය.
අදටත් ඇමරිකානු දේශපාලන ඉතිහාසයේ ක්ලින්ටන්ගේ පාලන සමය ගැන කතා කරන විට, මෙම "දෙසැම්බර් රාත්‍රියේ හමුවීම" වඩාත් සංවේදී සලකුණක් ලෙස ඉතිරි වී ඇත. එය අපට මතක් කර දෙන්නේ, ලෝකය වෙනස් කිරීමට විශාල යුද්ධ ජය ගැනීමට අවශ්‍ය නොවන බවත්, පදික වේදිකාවක වාඩි වී අසරණයෙකුගේ අත අල්ලා ගැනීමෙන් පවා ලෝකය වෙනස් කළ හැකි බවත්ය.
සටහන: මෙම කතාව පදනම් වී ඇත්තේ එවකට මාධ්‍ය වාර්තා සහ ආරක්ෂක අංශ නිලධාරීන්ගේ ස්මරණයන් ඇසුරෙනි. මානුෂීයත්වය අගයන ලෝකයේ "Lost in Yesterday" වැනි පිටු මගින් මෙය තවමත් මහත් ගෞරවයෙන් ස්මරණය කරනු ලබයි.

Madhu Weerasooriya

A day in the life 

ජීවිතයෙන් දවසක් .