එස් ටී කාර්තිගේෂන් සිහිවටනය .

ඉතින් අද මම කියන්න යන්නේ රත්නපුරයට 1913 අවුරුද්දේ ආපු ගං වතුර ගැන විශේෂ සිදුවීම් ටිකක්. ඒ ගංවතුර මට්ටම රත්නපුර "වේස් අනුස්මරණ" ගොඩනැගිල්ලේ, එහෙමත් නැත්නම් කවුරුත් වගේ දන්න රත්නපුර මහජන පුස්තකාල ගොඩනැගිල්ලේ සලකුනක් සටහන් කරලා තියනවා.

මම ටවුන් එකේ ඇවිදින ගමන් නිකමට වගේ කල්පනා කරලා බැලුවා කොච්චර විතර වතුරක් රත්නපුරේ යටකරන්න ඇත්ද කියලා. මහපාරේ ඉඳල මේ සලකුණට අඩි අටක විතර උසක් තියෙනවා. ඒ උසත් එක්ක හිතලා බැලුවම මේ ගං වතුර කොච්චර බිහිසුණු එකක්ද කියලා හිතාගන්න පුළුවන්. මේ ගංවතුර ගැන ඒ කාලේ හිටපු ආර් එන් තේන් කියන රත්නපුරේ ඒජන්තවරයා තමන්ගේ දින සටහන් වල සටහන් කරලා තියෙනවා මෙන්න මෙහෙම.

එතුමාගේ සටහන් වලට අනුව මේ ගං වතුර ගලන්න වහින්න පටන්ගෙන තියෙන්න 1913 ඔක්තෝම්බර් 4 වෙනිදා. එතුමා කියනවා දිසාපති නිළනිවස පිටිපස්සේ තියෙන වෙල්යාය වතුරෙන් පිරිලා තියෙන්නේ, ඒ නිසා මේ වතුර ඇල දිගේ ගලාගෙන ගිහින් ගඟට එකතු උනාම ගං වතුරක් ඇතිවෙන්න පුළුවන් කියලා.

කොහොමහරි 5 වෙනිදා වෙනකොට ටිකක් වැස්ස පායලා තිබිලා තියෙන්නේ. ඒත් දිසාපති වලව්ව වටේ වතුරෙන් යටවෙලා තිබුන නිසා මේ අය වලව්වේ හිරවෙලා තමයි ඉඳලා තියෙන්නේ. ඒ කාලේ රත්නපුරේ දිස්ත්‍රික් ඉංජිනේරු වරයා වෙලා ඉඳලා තිබුණේ එස් ටී කාර්තිගේෂන් කියන මහත්මයා. එතුමා දිසාපති තුමාගෙන් අහලා තියෙනවා වතුර ගලලද කියලා. ඒ වගේම එවෙලේ දිසාපති තුමා දැනගෙන තියෙනවා රත්නපුරේ පොලීසිය මහජන පොළ එහෙමත් වතුරෙන් යට වෙලා තමයි තිබුනේ කියලා.

මේ වෙලාවේ දිසාපති තුමා වතුරේ බැහැලා ඇවිත් තියෙනවා නගරය කොහොමද කියලා බලන්න. එතුමා සටහන් කරනවා එවෙලේ වතුර මට්ටම එතුමාගේ වැලමිටට වඩා ඉහලින් තිබුණා කියලා. පස්සේ මෙතුමා ගිහින් තියෙනවා රත්නපුරේ නගර මධ්‍යයේ තියෙන බලකොටුව පැත්තට. කොටුවෙන් ඒ වෙලාවේ ලොකු වතුර පාරක් එන නිසා එතුමා කොටු දොරකඩින් ඇතුල් වෙන්නේ නැතුව දිස්ත්‍රික් ඉංජිනේරු නිල නිවාස පැත්තට ගිහින්.

එවෙලේ තමයි එතුමා දැකලා තියෙන්නේ ඉංජිනේරු තුමාගේ නිළ නිවසේ වගේම කාර්යාලයේත් අවතැන් වෙච්ච අය ඉන්නවා කියලා. හවස් වෙනකොට දිසාපති තුමා ආයෙත් දිසාපති වලව්ව පැත්තට යන්න කල්පනා කරලා තියෙනවා බිරිඳයි දරුවනුයි වලව්වේ හිටපු නිසා. ඒත් පයින් යන්න බැරි තරමට වතුර වැඩිවෙලා නිසා එතුමා පොඩි බෝට්ටුවක් අරගෙන තමයි ගිහින් තියෙන්නේ වලව්වට.

ඔයාලා දන්නවද දන්නේ නෑ රත්නපුරේ පරණ ආයුර්වේද රෝහල තමයි ඉස්සෙල්ලාම රත්නපුරේ හදපු ඉංග්‍රීසි බෙහෙත් ශාලාව කියලා. ඉතින් මේ වෙලාවේ දිසාපති තුමාට දැනගන්න ලැබිලා තියෙනවා රෝහලත් යට වෙලා කියලා. පස්සේ දිසාපති තුමා බෝට්ටුවකින් ගිහින් බලනකොට තමයි දැකලා තියෙන්නේ රෝහලේ ඉන්න සීයක් විතර ලෙඩ්ඩු අනාත අසරණ තත්ත්වයට පත් වෙලා ඉන්නවා කියලා.

හයවෙනිදා වෙනකොට පිරිමි රෝගීන් එතකොට තිබුණ පරණ හිරගෙදරටත් යවලා තියෙනවා වතුර වැඩි නිසා. පරණ හිරගෙදර මොකක්ද කියලා දැන් අහන්න පුළුවන්. ඒ තමයි දැනට රත්නපුර ගොවිජන සේවා කාර්යාලය පවත්වාගෙන යන ගොඩනැගිල්ල. මේවායේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීය ලක්ෂණ තරමක් දුරට තාමත් රැකිලා තියෙන නිසා ඒවායේ පෞරානික බව දැකගන්න පුළුවන්.

ඉතින් කල දුටුකල වල ඉහගන්න ඕන නිසා බෝට්ටු කාරයෝ මේ වෙලාවේ තමන්ගේ අය කිරීම් වැඩි කරා වැඩිපුර මුදල් උපයාගන්න. ඒ නිසා මේ බෝට්ටු සේවාව තහනම් කරමු කියලා යෝජනාවක් ආවත් දිසාපති තුමා ඒකට කැමතිවෙලා නැහැ. මොකද පුළුවන් අය හරි ඒකෙන් බේරෙයි කියලා හිතපු නිසා. මෙයාලා පුළුවන් පුළුවන් හැටියට බෝට්ටු යොදාගෙන මිනිස්සු එහා මෙහා කරලා තියෙනවා. හය වෙනිදා හවස් වෙනකොට වතුර සම්පූර්නෙන්ම වගේ අඩුවෙලා ගිහින්.

ඉතින් දිසාපති තුමා සටහන් කරලා තියෙනවා ගම් වල මිනිස්සු කඩවල් වලින් කන්න බොන්න දේවල් මිලදී ගන්න නගරයට එනකොට කඩවල් ඔක්කොම වගේ වහලා තිබුණේ කියලා. ඒ නිසාම මිනිස්සු කඩවල් කඩලා මංකොල්ල කන්න පටන්ගත්තලු. ඒ නිසාම දිසාපති තුමා කරලා තියෙන්නේ කඩවල් වල ආරක්ෂාවට පොලීසියෙන් යොදවපු එක.

ගං වතුර ගැන කියන්න තියෙන්නේ ඔච්චරයි. දැන් එමු අපේ කාර්තිගේෂන් ස්මාරකය ගැන කතාවට. මම කලින් කිව්වා මතක ඇති ඔයාලට මේ කාලේ රත්නපුරේ ප්‍රධාන ඉංජිනේරු වරයා වෙලා හිටියේ එස් ටී කාර්තිගේෂන් කියන මහත්මයා කියලා.

ඉතින් මේ ගං වතුර වෙලාවේ මෙතුමා ගොඩක් මහන්සිවෙලා මිනිස්සුන්ගේ සුභ සාධන කටයුතු වලට දායක වෙලා තියෙනවා. ඒත් එතුමා කරපු පවකට වෙන්න ඇති එතුමාට ඒ ගං වතුරෙන්ම තමන්ගේ ජීවිතයට සමු දෙන්නත් සිද්ද වෙලා තියෙන්නේ.

රත්නපුරේ ඔසුසල දැනට පිහිටලා තියෙන්නේ මධ්‍යම බස්නැවතුම්පල කිට්ටුවමයි. මේ ස්ථානයේ පාරේ එහා පැත්තේ පහලින් තියෙනවා වගුරක්. මේකට කියන්න "නාගහමුත්තෙට්ටුව වගුර" කියලා. එක පැත්තකින් මේ වගුර මායිම් වෙන්නේ රත්නපුර කෞතුකාගාරය පිහිටලා තියෙන ඇහැලේපොළ වලව්වෙන්. ආ මට තව දෙයක් කියන්න අමතක උනා. ඒ ඇහැලේපොළ වලව්ව තමයි මේ දිසාපති වලව්ව කියලා කිව්වෙත්. මොකද ඇහැලේපොළ නිළමේ හිරභාරයට ගත්තට පස්සේ මේ වලව්ව ඉංග්‍රීසි දිසාපති නිල නිවාස බවට පත් උනා. දැන් තමයි කෞතුකාගාරය විදියට භාවිතයට ගන්නේ.

ඉතින් ගං වතුර තියෙන වෙලාවේ කාන්තාවන් කීප දෙනෙක් මේ නගහමුත්තෙට්ටුව කියන වගුරේ ගහගෙන යනවා දැකලා තියෙනවා මේ කාර්තිගේෂන් කියන ඉන්ජිනේරුතුමා. එතුමා වතුරට බැහැලා පීනලා ගිහින් මේ අයව බේරගන්න උත්සාහ කරන්න. ඒත් අවාසනාවන්ත විදියට එතුමාටත් ඒ වතුර පාරේම අවසන් ගමන් යන්න සිද්දවෙලා.

පස්සේ රත්නපුරේ පරිපාලන නිලධාරින් සහ ඉංජිනේරු නිලධාරීන් එකතුවෙලා එතුමා වෙනුවෙන් රත්නපුර කෞතුකාගාරය පිහිටලා තියෙන ස්ථානය අසල පාර අයිනේ මෙන්න මේ ස්මාරකය ඉදි කරවලා තියෙනවා. පාර පළල් කරනකොට මේක පේමන්ට් එකට අහුවෙලා අදටත් යහතින් තියෙනවා. වෙලාවකට මල කරදරයක් මේ ස්මාරකය. මොකද පේමන්ට් එක මැදනේ තියෙන්නේ. ඒත් කාර්තිගේෂන් මහත්තයා රත්නපුරේ ජාති ආගම් බේදයක් නැතිව උදවු උපකාර කරපු කෙනෙක්. ඒ නිසා අපි එතනින් යන එන වෙලාවට එතුමාව මතක් කරගෙන යන්න පුළුවන් නම් ඒක ඉතාම වටිනා දෙයක්.

මේ කුලුන කළුගල් කුට්ටි තියලා තමයි නිර්මාණය කරලා තියෙන්නේ. උස මීටර් දෙකක් විතර වෙනවා. පාදම මීටරයක් විතර දිග පළල සමචතුරශ්‍රාකාර හැඩයක් ගන්නවා. ඒත් කුලුනේ උඩට එන්න එන්න දිග පළල ටිකක් අඩුවෙන්න තමයි හදලා තියෙන්නේ. කුලුනේ ඉහල කොටසේ එක පැත්තක සටහනක් කරලා තියෙනවා. ඔයාලත් කවදාහරි මේ කුලුන ගාවින් යනකොට මේක කියවලා බලන්න...

Article courtesy of Darshana Prabhath Dharmawardhana
Photo courtesy of Shades of Ratnapura team.

A day in the life

face book -

Isuru Maduranga

කල්තොටින් - වැලිගෙපොලට

මේ කතා බහේදී අපට මග හැරුන තැන් කිහිපයක් තියෙනවා.
අපි කල්තොට ට ගියේ බෙල්ලන්ගල දූර්ගය හරහා ඒ මැදින්.
මධ්‍යම කදුකරයේ දකුණු මායිම දිගේ.
දේශගුණය ටිකින් ටික වෙනස් වෙලා ටිකක් උෂ්න දේශගුණයට අපි සංක්‍රමණය වෙනවා කල්තොට දී.
කල්තොටට යන ඔබට මධ්‍ය කඳුකරය අවසාන වී පහතරට වියළි කලාපය ආරම්භ වන ආකාරයත් විඳගන්නට ලැබෙනවා.
රජවක තංජන්තැන්න හරහා කල්තොටට යන විට අපි ගියේ බෙල්ලන්ගල කන්ද හරහා තැනූ මාර්ගය ඔස්සේයි.

බෙල්ලන්ගල සිට කල්තොට

මේ කන්ද භු විද්‍යාත්මකව වැදගත් වන්නේ මධ්‍යම කඳුකරයේ අවසානය සටහන් කරනා නිසයි. භූ විද්‍යාඥයන් එයට පවසන්නේ දක්ෂිණ වේදිකාව කියලයි.
එහි උතුරු මායිමේ පිහිටා තිබෙන්නේ රජවක ඖෂධ උද්‍යානයයි. අතරමැදි කලාපයට අයත් මෙහි වියළි කලාපීය වනාන්තර වගේම තෙත් කලාපීය වනාන්තරත් පැතිර තිබෙනවා.
බෙල්ලන්ගල කන්ද වටිනා ඖෂධයක් වන ගම්මාලු ගස්වලට ප්‍රසිද්ධයි. සමහර තැන්වල ගම්මාලු ගස් මණ්ඩි වශයෙන් දක්නට තිබෙනවා. සංජීවනී නම් දුලබ ඔසු පැළෑටිය ද මෙහි තිබෙනවා. බිංකොහොඹ, කොතලහිඹුටු වැනි ඖෂධ වගේම අප රටට ආවේණික මැන්දෝර ගස්ද, නෙල්ලි, බුරුත, වීර, කහට, කිරිකෝන් ආදී ගස්ද මේ වනාන්තරයේ අගය ඉහළ නංවනවා. මෙම දුර්ග මාර්ගයේ ගමන් කරන විට පහළින් වලවේ ගංගා මිටියාවත හා උඩවලව වනෝද්‍යානය අලංකාරව දිස්වන අයුරු දැකගත හැකියි.

බෙල්ලන්ගල කන්ද පසුකර ටික දුරක් ගමන කරන ඔබ පිවිසෙන්නේ කල්තොට කුඩා නගරයටයි. එය තවමත් නාගරීකරණය නොවූ ප්‍රදේශයක්.

https://www.youtube.com/watch?v=0AVPxbuFGGM මේ වීඩියෝ බෙල්ලන්ගල කන්ද නැවත සිහිකරාවි .

කපුගල පාර

කල්තොට සිට දියවින්නට ආ අපි එදා ගමන නිමා කලා මතක ඇති.
අද තුන්වන දවස.
අපි බෙලිහුල්ඔය නවාතැනේ සිට සමනල වැව ,මුල්ගම ,වටවල හරහා රජවකට ආවා . එතනින් කල්තොටට නොගිහින් සමනල වැව විදුලි බලාගාරය පාර දිගේ කපුගලට එනවා.
සමනල වැව පසු කරන අපිට මුල්ගම හමුවෙනවා.
මුල්ගම ක්‍රිව 1815 තරම ඓතිහාසික සාධක ඉතිරි කල ගමක්.
එකල ඉදි කල පැරණි වළව් සහ පැවත එන පරම්පරා ගමේ පදිංචිව ඉන්නවා.
ගමට පිවිසීමට සමනලවැව - කපුගල පාරෙන් හැරී යායුතුයි. ඒ මග හමුවන අහස් පොකුණ , මල් මී කදුර සුන්දරයි.
කෑම්පින් වලට අපුරු නවාතැනක් මුල්ගම.

මුල්ගම වලව්වක්

අපි මුල්ගමින්
කපුගල සිට වැලිගෙපොලට එමු.
කපුගල දී අපට සමනල වැව ජල විදුලි බලාගාරය පසුකරගෙන එන විට
හදගිරිගොඩ - උඩවලව දෙවන පිවිසුම මුණ ගැහෙනවා. තාමත් සංවර්ධණ සිහින දකින මෙම ව්‍යාපෘතිය උඩවලව වනෝද්‍යානයට බලන්ගොඩ දෙසින් ඇතුල්වීමට කෙටි මගක් වෙනවා.
මෙය සම්පුර්ණ වුනොත් උඩවලව හරහා ඇඹිලිපිටියට යා හැකි දුර අඩු වෙනවා.
මෙතන සිට වැලිගෙපොලට දුර කිමි 16යි .

හදගිරිය - චන්දන ග්‍රාමය

වර්තමානයේ හදගිරිගොඩ ග්‍රාම සේවා වසම් දෙකක් හදගිරිය ලෙසින් පවති. වැලිගෙපොල සිට 8km පමණ කපුගල මාර්ගයේ ගමන් ගත් පසු මෙම ස්ථානයට ළගා විය හැක.වළව ගං මිටියාවතේ පිහිටි මෙම රාජධානිය කෘෂිකාර්මික අතින් ඉතා සරුසාර ප්‍රදේශයකි.ජය ශ්‍රි මහා බෝධින් වහන්සේ රෝපණ උත්සවයේදි රෝපණය සදහා බෙදන ලද අෂ්ටපල බෝධින් වහන්සේගෙන් එක් අංකුරයක් ලෙස හදගිරියේ පිහිටි බෝධින් වහන්සේ බව ඉතිහාසයේ සදහන් වේ.

බමරගල ආරන්‍ය සේනාසනය

ක්‍රි.පු.2-3 සියවස් වලට අයත් බැව් පැවසෙන කටාරම් සහිත ලෙන් හා ශිලා ලිපි සහිත පුරාණ විහාරයක් වන මෙය වැලිගෙපොල සිට 19km පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.

ඉළුක්කුඹුර ලුණු ගල් ලෙන

වසර 6350 ක් පමණ පැරණි ආදිවාසි පරිහරණයක් සහිතව ඇතැයි කියන ගල්ලෙනක් වන මෙය වැලිගෙපොල සිට 15km පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.

කොට්ටිඹුල්වෙල විහාරය

වළගම්බා රජතුමා විසින් කරවන ලද ඉතා මනරම් කටාරම් සහිත සිතුවම් සහිත ලෙන් විහාරස්ථානයක් වන මෙය ප්‍රාදේශිය ලේකම් කාර්යාලයේ සිට 8km පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.

මෙහිදී කොට්ටඉඹුල්වල අසල තිබෙන ලෙන් දොර කදුවෙල ගල් ගුහා වල මෙන්ම කොට්ටඉඹුල්වල ද වලගම්බා කුමරු සඟවී සිටි බව ජනප්‍රවාදයයි. මෙසේ සිටින අතර විහාරාධිපතීන් වහන්සේගේ සහාය ඇතිව කොට්ටඉඹුල්වලින් යුද්ධ හමුදාවක් රැස් කරවා ගෙන එතනින් හම්බගමුවට ගොස් එහි කොටවෙහෙරේ විසූ තෙරුන් වහන්සේ ගේද සහයෝගයෙන් තවත් සේනාවක් ලබා ගෙන පිහිටි රට බලා යන අතර මගදී එකතු වූ සේනාවන්ද සහාය කොට ගෙන දමිළ සංහාරය කොට ත්‍රිසිංහලය එක්සේසත් කිරීමෙන් පසු සේනා සංවිධානය කිරීමෙහිලා ප්‍රථමයෙන්ම තමා හට උපකාර කළ කොට්ටඉඹුල්වල විහාරාධීපතීන් වහන්සේට අභයරාජ යන ගෞරව නාමය දී විහාර ගල මුදුනට නැග ශක්තිමත් පුරුෂයෙකු ලවා ලෝකඩ තම්මැට්ටමක් ගස්වා අවට ඇසෙන භූමි ප්‍රදේශය ශාසනාන්තර්දානය දක්වා විහාරය විරස්ථායි වනු වස් උන් වහන්සේට පිදූ බව පිළි ගැනේ.

ඓතිහාසික වටිනාකමින් යුතු බිතුසිතුවම් රාශියකි.
වරක් මේ බිතුසිතුවම් තැපල් මුද්දරයකටද යොදා ගෙන තිබිනි.
මෙසේ අප ගමනේ තුන්වන දිනය කොට්ටිඹුල්වල විහාරයෙන් නිමවිනි.

A day in the life