සිලියාක් රෝගය Coeliac Disease.

සීලීයාක් රෝගය යනු ඔබ ග්ලූටන් අනුභව කරන විට ඔබේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය ඔබේම පටක වලට පහර දෙන තත්වයකි.
මෙය ඔබේ බඩවැල් (කුඩා අන්ත්‍රය) වලට හානි කරන බැවින් ඔබේ ශරීරයට නිසි ලෙස පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ලබා ගත නොහැක.
සීලීයාක් රෝගය පාචනය, උදර වේදනාව ඇතුළු රෝග ලක්ෂණ රාශියක් ඇති කළ හැකිය.
සීලීයාක් රෝගය ඇතිවන්නේ ධාන්‍ය වර්ග 3 ක දක්නට ලැබෙන ආහාර ප්‍රෝටීනයක් වන ග්ලූටන් වලට අහිතකර ප්‍රතික්‍රියාවක් මගිනි:
තිරිඟු
බාර්ලි
රයි

ග්ලූටන් එම ධාන්‍ය වර්ග අඩංගු ඕනෑම ආහාරයක දක්නට ලැබේ, ඒවා අතර:
පැස්ටා
කේක්
උදෑසන ආහාර ධාන්‍ය වර්ග
බොහෝ පාන් වර්ග
සමහර සෝස් වර්ග
ඊට අමතරව, බොහෝ බියර් බාර්ලි සමඟ සාදා ඇත.

සීලියාක් රෝගයේ රෝග ලක්ෂණ

ග්ලූටන් අඩංගු ආහාර ගැනීමෙන් බඩවැල් රෝග ලක්ෂණ රාශියක් ඇති විය හැක, එනම්:
විශේෂයෙන් අප්‍රසන්න ගඳක් ඇති විය හැකි පාචනය
බඩ කැක්කුම
බඩ පිම්බීම සහ වාතය පිටවීම (වාතය පිටවීම)
අජීර්ණය
මලබද්ධය
ආහාර වලින් ප්‍රමාණවත් පෝෂ්‍ය පදාර්ථ නොලැබීම නිසා ඇතිවන තෙහෙට්ටුව (තෙහෙට්ටුව)
නොදැනුවත්වම බර අඩු වීම
ගැබ් ගැනීමේ ගැටළු (වඳභාවය)
ස්නායු හානි (පර්යන්ත ස්නායු රෝග)
සම්බන්ධීකරණය, සමබරතාවය සහ කථනයට බලපාන ආබාධ

සෙලියාක් රෝගය හඳුනා ගන්නේ කෙසේද?

රුධිර පරීක්ෂණ: සෙලියාක් රෝගයෙන් පෙළෙන බොහෝ පුද්ගලයින් තුළ ඉහළ යන පටක ට්‍රාන්ස්ග්ලූටමිනේස් (tTG) ප්‍රතිදේහ වැනි නිශ්චිත ප්‍රතිදේහ සඳහා පරීක්ෂා කිරීම.
බයොප්සි සමඟ එන්ඩොස්කොපි පරීක්ෂාව: ලාක්ෂණික හානිය හඳුනා ගැනීමෙන් රෝග විනිශ්චය තහවුරු කිරීම සඳහා බඩවැල් ආස්තරයේ කුඩා සාම්පලයක් ගනු ලැබේ.

සීලියාක් රෝගයට ප්‍රතිකාර කිරීම

සිලියාක් රෝගයට ප්‍රතිකාරයක් නොමැත,
නමුත් ග්ලූටන්-නැති ආහාර වේලක් අනුගමනය කිරීම රෝග ලක්ෂණ පාලනය කිරීමට සහ තත්වයේ දිගුකාලීන සංකූලතා වළක්වා ගැනීමට උපකාරී වේ.
ඔබට සුලු රෝග ලක්ෂණ තිබුණත්, ග්ලූටන් අනුභව කිරීම දිගටම කරගෙන යාම බරපතල සංකූලතා ඇති කළ හැකි බැවින් ඔබේ ආහාර වේල වෙනස් කිරීම කල යුතුයි.

කායික රෝග පිලිබද විශේෂඥ වෛද්ය
බන්දුල සත්කුමාර

A day in the life

මීකිරි වලට වස මුසු ⁣වෙන හැටි

මීකිරි කියන්නේ එසේ මෙසේ රසයක්, ගුණයක් තියෙන කෑමක්ය කියල අමුතුවෙන් කියන්න දෙයක් නෑ. එළකිරි වගේ දෙගුණයක් ප්රෝටීන්, මේදය, කනිජ ලවන වගේම විටමිනුත් යහමින් තියෙන බඩවැලට හිතකර බැක්ටීරියා (ප්රෝබයොටික්) වලින් හොඳටම පොහොසත් ආහාරයක් තමයි මීකිරි කියන්නේ. නැවුම් හට්ටියේ නියම ප්රමිතියට, පදමට නිෂ්පාදනය කරපු මීකිරි අනාදිමත් කාලයක ඉදල ලංකා⁣වේ බොහෙම ජනප්‍රිය කෑමක්. රුහුණේ මීකිරි කියන්නේ වෙනම වයිබ් එකක්.
ඒත් මීකිරි ගැන රහ නැති, ටිකක් අමුතු කතාවක් පර්යේෂණ අධ්‍යයන පත්රිකා, පලකෙරෙන රිසර්ච් ගේට් වෙබ් සඟරාවේ මෑතකදී පලවෙලා තිබුණා. පේරාදෙණිය විශ්ව විද්‍යාලයේ කෘෂිකර්ම පීඨයේ විද්‍යාථීන් කිහිප දෙනෙකු 2016 වර්ෂයේ කරල තියෙන මේ පර්යේෂණයෙන් හොයල බලල තියෙන්නේ , ලංකාවේ විවිධ පළාත්වල නිෂ්පාදනය කෙරෙන මීකිරිවල අඩංගු බැරලෝහ ප්රමාණයක් ගැන ය. මේ කාරණාව ගැන මෙයට පෙර කරපු අධ්‍යයනයන් ඉතාමත් හිඟ නිසා මේක ටිකක් වටිනවා.
සම්පූර්ණ අධ්‍යයන වාර්තාව මේ ලිංක් එකෙන් කියවන්න.
https://www.researchgate.net/.../350706907_Quantification...
මේ අධ්‍යයනයෙන් හෙළිවෙලා තියෙන කරුණුවලට අනුව ලංකාවේ සමහර පළාත්වල මීකිරි සාම්පල්වල ආසනික්, කැඩ්මියම්, ලෙඩ් වගේ බැර ලෝහ සැලකිය යුතු මට්ටමකික් හමු වෙලා තියෙනවා.
ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ අනුමත ප්රමානය ඉක්මවා යන කැඩ්මියම් සාන්ද්‍රණයක් අනුරාධපුරේ පදවියේ මීකිරි සාම්පල්වලින් ලීටරයට මයික්රෝග්රෑම් 37.5ක ප්රමාණයක් හමු වෙලා තිබෙනවා . මේ ප්රමාණය අනුමත උපරිම ප්රමාණය වගේ දහ ගුණයක් විතර වෙනවා. (The World Health Organization (WHO) recommends a maximum of 0.003 mg/L (3 μg/L) of cadmium in drinking water.)
අවාසනාවක⁣ට, ලංකාවේ වකුගඩු රෝගීන් (CKDu) වැඩි පුරම හමු වෙන්නේත් පදවිය ශ්‍රී පුර වගේ ප්රදේශවලින්.
පරික්ෂා කළ මීකිරි සාම්පල් වලින් ආසනික් සහ ඊයම් අන්තර්ගතය වැඩිම මීකිරි හමුවෙලා තියෙන්නේ ඇඹිලිපිටිය ප්රදේශයෙන් ගත්තු සාම්පල වල. මේවායේ එකී බැර ලෝහ ප්රමාණයන් අනුමත ප්රමාණයන් ඉක්මවා වාර්තා වී නැතත් සැලකිය යුතු අවදානමක් පෙන්නුම් කරල තියෙනවා.
මීකිරිවලට බැරලෝහ ආවේ කොහොමද...?
මේකට ක්රම දෙකයි තියෙන්නේ. එකක් මී වැස්සියන් කන කෑම සහ බොන වතුර. අනික් ක්රමය තමයි කිරි ගබඩා කරල තියෙන ඇසුරුම්. මේ බැර ලෝහ වර්ග එකක්වත් ලංකාවේ පසේ සහ ජලයේ ස්වභාවිකව මෙතරම් සාන්ද්රණයක් සහිතව තියෙන එවුවා නෙවෙයි. ඒ අතින් අපි වාසනාවන්තයි. සමහර රටවල්වල ස්වභාවිකවම පස්වල සහ ජලයේ ආසනික් , කැඩ්මියම්, ඊයම් වගේ බැර ලෝහ ප්රමාණයන් වැඩියි. උදාහරණයක් ගත්තොත් බංග්ලාදේශයේ ලිං ජලයේ ආසනික් ප්රමාණය ලීටරයට මයික්‍රෝග්රෑම් 50 ද ඉක්මවා වාර්තා වෙනවා. මෙය ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිදානය විසින් පානීය ජලයේ තියෙන්න පුළුවන් උපරිම ආසනික් ප්රමාණය වගේ පස් ගුණයක්.
ලංකාවේ එහෙම තත්වයක් නැති නිසා, වෙන්න පුළුවන් එක විදියක් තමයි කෘෂිකාර්මික කටයුතු වලට යොදන කෘෂි රසායනික ද්රව්‍ය වල අඩංගු බැර ලෝහ කාලයක් තිස්සේ එකතු වෙලා මේ හරකුන්ගේ ආහාර සහ බොන වතුර හරහා ශරීරගත වෙන එක. බැර ලෝහ යම් තරමකට එහෙමත් මීකිරිවලට යනවා ⁣වෙන්න පුළුවන්. හැබැයි මේ අධ්‍යයනයේදී කවුරුවත් එච්වර හිතන්නේ නැති පැතිකඩක් අනාවරණය වෙලා තියෙනවා. ඒක තමයි මේ අධ්‍යයනයට යොදා ගත්තු ප්ලාස්ටික් ඇසුරුම්වල ගබඩා කරල තිබිච්ච මීකිරවල බැර ලෝහ ප්රමාණය මැටි හට්ටිවල ගබඩා කරල තිබුණු කිරිවලට සාපේක්ෂව අඩු මට්ටමක තිබීමය. (ඒකෙන් අදහස් කරන්නේ නෑ ප්ලාස්ටික් ඇසුරුම් සෞඛ්‍යආරක්ෂිතයි කියල. මොකද ප්ලාස්ටික් ඇසුරුම්වලින් මයික්රොප්ලාස්ටික් සහ ප්ලාස්සයිසර්ස් ආහාරවලට කාන්ඳු වෙන්න පුළුවන්.)

එහෙම වෙන්නේ කොහොමද..
මැටි කියන්නේ ඛණිජ ලවන සහ බැරලෝහ අවශෝෂණය කරගෙන ගබඩා කරගන්නා මාධ්‍යයක්. දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පසට එකතුවෙන වස විස මැටිවල ගබඩා කරගෙන තියෙන්න පුළුවන්. ඊට පස්සේ ඒ මැටිවලින් හදන කිරි හට්ටි, වලං, මුට්ටිවල ගබඩා කෙරෙන ආහාර සහ ජලයට ඒ වස විස රිලීස් කරනවා. හරි සරලයි.

මේ අධ්‍යයනය කරල තියෙන්නේ 2016 අවුරුද්දේ. මේ අධ්‍යයනය මත විතරක් පදනම් වෙලා නිගමනවලට එළැඹෙන එක විද්‍යාත්මක නෑ. හැබැයි, දැන් තත්වය සහ එම ප්රදේශවල ස්වභාවික කුඹුරු මැටිවල අන්තර්ගත බැර ලෝහ ප්රමාණයන් පිළිබඳව සහ කන බොන කෑමවල වස විස ගැන පුළුල් අධ්‍යයන සහ ආවේක්ෂණ ක්රම විධිමත් සහ ශක්තිමත් කිරීම පිලිබඳවත් විශේෂයෙන් කෘෂිකාර්මික යෙදවුම්වල තත්වය හා ප්‍රමිතිය ගැන වැඩි වැඩියෙන් සොයා බැලීමේ වැදගත්කම ගැනත් යම් රතු එළියක් මේ අධ්‍යයනය මගින් පෙන්නුම් කර තිබෙන බවනම් අවශ්‍යයෙන්ම කිව යුතුව තිබෙනවා.

- ගැමුණු සාලිය පෙරේරා
මහජන සෞඛ්‍ය පරීක්ෂක .
දෙහිවල ගල්කිස්ස මහානගර සභාව .

A day in the life