දුවන බල්ලෝ...

ඇයි මේ බල්ලෝ දුවන කාර් එකක්, බයිසිකලයක් දැක්ක ගමන් පිස්සුවෙන් වගේ පස්සෙන් පනින්නේ?
( මම නම් ඒ වෙලාවට කරන්නේ වාහනේ, බයිසිකලේ නවත්තලා අහනවා ඇයි මොකද ප්‍රශ්නයක්ද කියලා, එතකොට කට්ටිය නොදැක්ක වගේ ආපහු හැරිලා යනවා)
1. මොළේ ක්‍රියාකරන විදිය (Neuroscience behind it):
ඇහැට අහුවෙන චලනය: බල්ලන්ගේ ඇස් හරිම සංවේදියි, විශේෂයෙන්ම චලනය වන දේවල් වලට. පොඩි හෙලවීමක් උනත් එයාලට ඉක්මනට අහුවෙනවා. වේගෙන් යන දෙයක් දැක්කම, එයාලගේ ඇහැ ඒක ප්‍රබල දෘශ්‍ය උත්තේජනයක් (visual stimulus) විදියට 'ටක්' ගාල අල්ලගන්නවා.
මොළේට යන ස්නායු සංඥා: අර චලනය ඇහැට අහු උන ගමන්, එයාලගේ මොළේට ස්නායු සංඥා (nerve signals) යනවා, "අන්න මොකක්දෝ යනවා!" කියලා. ඊටපස්සේ මොළේ තමයි (විශේෂයෙන්ම චාලක පාලනයට සම්බන්ධ කොටස්) තීරණය කරන්නේ "හරි, දැන් ඕක පස්සේ පන්නමු!" කියලා. ( පූසෙක් දැක්කත් බල්ලන්ට ඉන්න බෑ, මොකද පූස දුවනවනේ)
දුවනකොට එන 'ආතල්' එකේ විද්‍යාව: 

වැදගත්ම දේ තමයි, ඔහොම දුවනකොට එයාලගේ මොළේ ඇතුළේ ඩොපමයින් (Dopamine) වගේ, එයාලට සතුටක්, 'ආතල්' එකක් දැනෙන රසායනික ද්‍රව්‍ය (මේවට කියන්නේ ස්නායු සම්ප්‍රේෂක - neurotransmitters) නිපදවෙනවා. මේක මොළේ තියෙන එයාලගේ ත්‍යාග පද්ධතිය (reward system) එක සක්‍රීය කරනවා. ඒක නිසා තමයි එයාලට ඒක ආයෙ ආයෙත් කරන්න හිතෙන්නේ, හරියට අපි කැමති දෙයක් කළාම ආයෙත් කරන්න හිතෙනවා වගේ.
සමහරවිට බයට දක්වන ප්‍රතිචාරය: 

වෙලාවකට, ලොකු සද්දයක් දාගෙන එන වාහනයක් දැක්කම එයාලට බයක් දැනෙන්නත් පුළුවන්. ඒ වෙලාවට ඇඩ්‍රිනලින් (Adrenaline) වගේ හෝමෝන ඇඟේ ක්‍රියාත්මක වෙලා, 'සටන් කරන්න හෝ පැනලා දුවන්න' කියන සටන්-හෝ-පලායාමේ ප්‍රතිචාරය (fight-or-flight response) කියන තත්වෙට එයාලව පත් කරනවා. ඉතින් ඒ 'භයානක' දේ එලවලා දාන්න, ඒ කියන්නේ 'සටන්' කරන්න වගේ, එයාලා පස්සෙන් දුවනවා.

2. ඇඟේම එන උරුමය (ජාන වලින් එන දේවල් - Genetic Predisposition):

පරම්පරාවෙන් එන දඩයක්කාරකම: මේක තමයි ලොකුම හේතුව. බල්ලෝ කියන්නේ ඉස්සර කැලේ දඩයම් කරපු සත්තු ජාතියකින් (වෘකයෝ වගේ) පැවතගෙන එන නිසා, ඒ දඩයම් කරන සහජ දඩයම් ආශාව (innate prey drive) කියන ගතිය එයාලගේ ප්‍රවේණික උරුමයේ (genetic inheritance), ඒ කියන්නේ DNA වලම, තියෙනවා. දුවන දෙයක් දැක්කම එයාලට ඉබේටම වගේ හිතෙන්නේ ඒක දඩයමක් කියලා.
සමහර බල්ලෝ මේකට විශේෂයි: 

ඔයා දැකල ඇතිනේ, සමහර බල්ලෝ අනිත් අයට වඩා දුවන දේවල් පස්සේ පන්නන්න දක්ෂයි. ඒ මොකද, මිනිස්සු සමහර බල්ලන්ව (උදා: ගොපල්ලෝ පාවිච්චි කරන බල්ලෝ - Herding dogs, දඩයම් බල්ලෝ - Hunting dogs) අවුරුදු ගාණක් තිස්සේ වරණීය අභිජනනය (selective breeding) කරලා, ඒ කියන්නේ එයාලට ඕන විදියේ වර්ග-විශේෂිත ලක්ෂණ (breed-specific traits) ඇතිවෙන විදියට බෝ කරලම තියෙන්නේ එහෙම වැඩ වලට. ඉතින් එයාලගේ ඇඟේ ඒ හැකියාව ජාන වලින්ම තවත් වැඩියි.

3. ඉබේටම වෙන දේවල් (Reflexes and Fixed Action Patterns):

දැක්ක ගමන් හිත යොමු වෙන එක: 

දුවන දෙයක් දැක්ක ගමන්, වෙන කිසි දෙයක් හිතන්න කලින්, බල්ලාගේ අවධානය ඒ පැත්තට යන එකට කියන්නේ දිශානති ප්‍රතිචාරය (orienting reflex) කියලා. ඒක ස්වයංක්‍රීයව, ඉබේටම වෙන දෙයක්.
හිතන්න කලින් ක්‍රියාත්මක වෙන එක: 

ඊටපස්සේ, "අයියෝ, මේක පස්සේ පැන්නුවොත් හොඳද? නරකද?" කියලා ලොකුවට හිත හිත ඉන්න වෙලාවක් නැතුව, දුවන දෙයක් දැක්ක ඒ සංඥා උත්තේජනයට (sign stimulus), එයාලගේ ඇඟ ඉබේටම වගේ 'පන්නන්න' කියලා අණ දෙනවා. මේ වගේ ඉබේටම සිද්ධවෙන, හිතන්න කලින් ක්‍රියාත්මක වෙන චර්යා රටා වලට ස්ථාවර ක්‍රියා රටා (Fixed Action Patterns - FAPs) කියලත් විද්‍යාත්මකව කියනවා. ඒක හරියට, අපේ අතට රස්නෙ දෙයක් වැදුන ගමන් අපි අත පස්සට ගන්නවා වගේ, ලොකුවට හිතන්න දෙයක් නෑ, ඉබේටම වෙනවා.

සරලවම කිව්වොත්, බල්ලෝ දුවන දේවල් පස්සේ පන්නන්නේ එයාලගේ ඇස්වලට චලනය කියන දෘශ්‍ය උත්තේජනය ඉක්මනට අහුවෙන නිසා, එහෙම පන්නනකොට මොළේ ඩොපමයින් වගේ දේවල් නිසා එයාලට සතුටක් දැනෙන නිසා (ඒ කියන්නේ ත්‍යාග පද්ධතිය ක්‍රියාත්මක වෙන නිසා), එයාලගේ ප්‍රවේණියෙන් එන සහජ දඩයම් ආශාව නිසා, සහ ඒක එයාලට ස්ථාවර ක්‍රියා රටාවක් විදියට ඉබේටම වගේ කරන්න හිතෙන දෙයක් නිසා.
මීට පස්සේ බල්ලෙක් එලෙව්වොත්, බය වෙලා කඩාගෙන බිඳගෙන යන්න එපා, විශේෂයෙන්ම බයික් වල යනකොට.
නවත්තල අහන්න ඇයි කියලා ?.

Dr. Priya

Copied

A day in the life

Omega 3 වියපත් වීම පාලනය කරයි.

මිනිසාගේ නිරෝගීභාවය වෙනුවෙන් සහ යහපැවැත්ම වෙනුවෙන් සමබල ආහාර වේලක් පවත්වාගත යුතු වැදගත් සාධකයක්. ඒ අතරින් අපේ ශරීරයට අත්‍යවශ්‍ය ඔමේගා (Omega) 3 මේද අම්ල ගැන ගොඩක් අය කතා බහ වෙන කරුණක්.
මත්ස්‍යයන් තුළින් මේ ඔමේගා 3 ශරීරයට පහසුවෙන් ලබා ගන්න පුළුවන් වෙනවා. සෞඛ්‍ය සම්පන්න ජීවන රටාවකට අත්‍යවශ්‍ය වන මේද අම්ලයක් වන මෙම ඔමේගා 3 පෝෂණය අපේ ශරීරයෙන් නිෂ්පාදනය නොකිරීම නිසා ශරීරයට ආහාරවලින් ලබා ගත යුතු වෙනවා.
කෙසේ වෙතත් ප්‍රමාණවත් තරම් ඔමේගා 3 ආහාරවේලකින් ලබා ගන්න ටිකක් අපහසු කාරණාවක් නමුත් අපිට අතිරේකයක් වශයෙන් ශරීරයට එකතු කරගන්න හැකියාව තිබෙනවා.
ෆිෂ් ඔයිල් (fish oil) බොන්න හැම දේටම හොඳයි...
මේ වගේ බොහෝ කතා fish oil එක්ක කතා වෙනවා. ගොඩ දෙනෙක් විවිධ හේතුවලට මේවා ගන්නවා. ඉතින් අද fish oil වල මිත්ත්‍යාවන් සහ නිවැරැදි භාවිතය ගැන කතා කරමු.

ෆිෂ් ඔයිල් වල අහල ඇති ඔමෙගා 3 ෆැටි ඇසිඩ් සහ ඔමෙගා 6 කියලා තියනවා. මේකෙන් වඩාත්ම වැදගත් වෙන්නෙ ඔමෙගා 3.

ෆිෂ් ඔයිල් වලට කොලෙස්ටරෝල් අඩු වෙනවද? කියල ‌ගොඩක් අය අහන ප්‍රශ්නයක්. ෆිෂ් ඔයිල්වලට කොලෙස්ටරෝල් අඩුවෙන්නේ නැහැ. බොහොම සුළු ප්‍රමාණයකින් ශරීරයේ තිබෙන හොද කොලෙස්ටරෝල් ( HDL) වැඩි කරනවා.
ඇත්තටම වෙන්නෙ, අපේ රුධිරගත කොලෙස්ටරෝල් ඔක්සිකරණය වෙලා කොලෙස්ටරෝල් තැම්පත් වීමක් වෙනවා. මේක තමයි නරක. ඉතින් මේ ෆිෂ් ඔයිල් වලින් මේ තැම්පත් වීම නවත්වනවා. මේ නිසා හදවත් රෝග අවදානම අඩුකරනවා. ඔමේගා 3 මේද අම්ල මගින් ට්ර්යිග්ලිසරයිඩ් විශාල ප්‍රමාණයකින් අඩු කරන්නට දායක වෙනවා. ඒ වගේම අධි රුධිර පීඩනය ඇති පුද්ගලයන්ගේ රුධිර පීඩන මට්ටම අඩු කරන්නත් දායක වෙනවා. ඔමේගා 3 වලට හැකියාව තියෙනවා රුධිර පට්ටිකා එකට ගැටීම වළක්වා හානිදායක රුධිර කැටි ගැසීම් වලක්වා ගන්න. එසේම ශරීරයට හිතකර කොලෙස්ටරෝල් මට්ටම වැඩි කරන්නටත් දායක වෙන ඔමේගා 3 අඩංගු මෝරතෙල් හදවතේ ගැටලු ඇති වීමේ අවදානම බොහෝදුරට අඩු කරනවා.
ඒ වගේම මෙම ඔමේගා 3 වලින් පිළිකා මර්දනය කරනවා. කාන්තාවන් භාවිතා කළ යුතු තෙල් වර්ගයක් විදියට මෝරතෙල් හඳුන්වන්නට හැකියාව තියනවා. මෝරතෙල් කාන්තාවන්ගේ වයස්ගත වීමත් එක්ක ඇතිවන අස්ථිවල ගැටලු සඳහා වගේම කාන්තාවන් බහුතරයකට ඇතිවන පියයුරු පිළිකා මර්දනය කිරීමේ හැකියාවකුත් මේ මෝර තෙල් සතු නිසා. මේ මගින් පියයුරු පිළිකා සෑදීමේ ප්‍රවණතාවය අඩු කරන අතර පුරස්ථි ග්‍රන්ථි පිළිකා ඇතිවීමත් වළක්වනවා. ඒ වගේම පියයුරු පිළිකා මර්දනය සඳහා දිගුකාලීන ප්‍රතිකර්මයක් ලෙසත් මෙය ඉතා වැදගත් වෙනවා.
ඔසප් වේදනාව අවම කිරීමත් ෆිෂ් ඔයිල් වල ඇති ඔමෙගා 3 මගින් සිදුවෙන බව වෛද්‍ය පර්‍යේෂණ මගින් සොයාගෙන තිබෙනවා. ඔසප් වීමේදි දරුණු වේදනාවන්ට ලබා දෙන ඖෂධ වලට වඩා ඔමෙගා 3 අතිරේකය වඩාත් ඵලදායි බවත් සොයාගෙන තියෙනවා.
අපි හැමෝම කැමති දෙයක් තමයි අපේ සම සුන්දරව නිරෝගී පැහැපත්කම රදවාගන යන්න. මේ ඔමේගා 3 පෝෂකයෙන් නිරෝගී සමක් ලබාදෙනවා. සමේ තෙතමනය ආරක්ෂා කිරීමට, සමේ කුරුලෑ, ලප කැළැල් ඇති වීම අඩුවීමටත් උදව් වෙන මේ ඔමේගා 3 භාවිතයෙන් අකලට වියපත් වීම වළක්වා ගන්නට හැකියාව ලැබෙනවා. වැඩිහිටි පුද්ගලයන්ගේ මතකය අඩුවීම අවම කර හොඳ මතක ශක්තියක් පවත්වා ගෙනයාමටත් උපකාරී වෙනවා.
අපි නිතරම මාලු ආහාරයට ගන්නවා, ඒක නිසා අපිට ෆිෂ් ඔයිල් ගන්න ඕනි නෑ නේද? කියල කවුරු හරි අහනවා නම් ඔබ දැන ගත යුතු කරුණක් තමයි ඔමේගා 3 අඩංගු වන්නේ කුඩා මත්සයන්ගේ බව. ඔබ විශාල මාලුවන් ආහාරයට ගන්නවා නම් ඔබට ඔමේගා 3 ලබා ගන්න හැකියාවක් නැහැ. මුහුදු පත්ලේ තිබෙන කුඩා පැළෑටි ආහාරයට ගන්නා මසුන්ගේ තමයි ඔමෙගා 3 බහුලව පවතින්නේ.
ඒ කොහොම වුණත් ෆිෂ් ඔයිල් අපේ ශරීරයට බෙහෙවින් හිතකර ප්‍රතිලාභ ලබාදුන්නත් එය නිසි මාත්‍රාවකින් වෛද්‍යවරයෙකුගේ නිර්දේශය මත ලබා ගැනීමට කටයුතු කිරීම අනිවාර්යයි. ඒ වගේම ප්‍රමිතියෙන් යුතු fish oil ලබා ගැනීමට ඔබ විශේශයෙන්ම සැලකිලිමත් විය යුතු බව අපි ඔබට මතක් කරනවා

@highlightසුවපත් දිවියක් උදෙසා - මුණු පොතෙන්

A day in the life